Đàm Trung Phán

Những bài viết …..

Hồng Vân diễn ngâm thơ Đàm Trung Phán

Xin Quý Vị mở speakers và bấm nút để nghe Hồng Vân diễn ngâm thơ Đàm Trung Phán:

1.Lời Giới Thiệu:

2. Bài Thơ Cho Con Ngày Con 20 tuổi

3. Út Tôi

4. Vu Lan Mộng Ảo

5. Phong Lan và Giai Nhân

6. Nhạc Kinh Tây Tạng

7. Nén Hương Cho Mẹ

8. Mộng Thường

9. Hình Bóng Mẹ Tôi

10. Em Đã Đến

11. Đóa Lan Rừng

12. Cha Con

13. Duyên Tình

14. Bước Trần Ai Đi

15.Chiêm bao Tỉnh thức

16.Chuyến Bay đêm

17.Cõi mộng

18.Mưa Hè

19.Ngọc Nữ

20.Đức Mẹ Maria

21.Em

22.Đêm Nay

23.Duyên Phận

24.Chiến Địa Flanders

25.Thu Cảm 2000

26.Tỉnh Say, Say Tỉnh

27.Dù Cho Thoát xác, Mãi Còn Yêu Thương

28.Mừng Sinh Nhật 70 của ĐÀm Trung Phán

29.Áo Trắng Học Trò

30.Phong Lan

31.Bài Thơ Không Tên

32.Đoạn Kết

Quý vị có thể tải về ( download ) tại đây :

DamTrungPhan-HongVan

LỜI NÓI ĐẦU

Sau khi viết xong loạt bài Cây Đa Lối Cũ, Gọi Hồn Người Xưa”, người viết đã có dịp đọc thêm nhiều bài viết về Tâm Linh của các tác giả Tây Phương và Ðông Phương. Tôi đọc say mê vì có nhiều khoa học gia và nhà ngoại cảm Tây Phương đã mô tả một số hiện tượng khá giống với những gì tôi đã cảm nhận được khi đang thức cũng như khi đang ngủ

Đây là một đề tài vừa rộng lớn, vừa mơ hồ vì còn nhiều vấn đề chưa có thể chứng minh một cách cụ thể được dựa theo nền tảng khoa học hiện tại của loài người. Tôi có cảm tưởng là mình giống như là một ông thầy bói mù đang sờ chân một con voi khổng lồ để mà “đoán quẻ” về hình dáng, kích thước và cuộc đời, số mạng của con voi đó.
Vì vậy mà cứ chần chờ trước khi viết loạt bài này về Tâm Linh

Dựa theo một số những kinh nghiệm tâm linh của chính bản thân và những gì mà tôi đã đọc được trong những tài liệu của phương Ðông và phương Tây về linh hồn, vong linh, cõi vô hình, tái sinh, luân hồi, gọi hồn… tôi mạo muội viết ra loạt bài này. Bài viết còn có nhiều thiếu sót, nhiều chỗ chưa hiểu rõ hay hiểu lầm… xin qúy vị rộng lòng thứ lỗi cho. Người viết sẽ rất hoan hỉ khi nhận được những ý kiến xây dựng của quý vị độc giả những mong học hỏi thêm được và để cải tiến bài này trong tương lai. Xin Quý Vị viết email về phandam99@yahoo.com cho người viết.

Xin cứ coi như đây là bài viết mở đầu để chúng ta cùng học hỏi thêm trong tương lai. Trong tinh thần “vạn sự khởi đầu nan”, xin mời quý vị vào đọc…

TÁI SINH TẠI VIỆT NAM, THÁI LAN VÀ MIẾN ĐIỆN

CÂU CHUYỆN VỀ TÁI SINH, LUÂN HỒI

DSC07989

Chúng tôi đã trích dịch được hai câu chuyện tái sinh tại Miến Điện và Thái Lan do cố giáo sư Ian Stevenson sưu tầm và kiểm chứng được trước khi ông ghi chép lại.

GS Stevenson là một khoa học gia và ông có tài kiếm chứng những diễn biến như một thám tử vậy, cho nên những bài tường thuật của ông rất đáng tin cậy và có giá trị cao trong phần tìm hiểu về đè tài liên quan đến Tái sinh, Luân hồi…

Xin Quý Vị vào đọc hai bài viết về Tái inh, Luân hồi qua sự ghi chép của một khoa học gia Tây Phương, GSBS Stevenson mà tôi đã đưa lên blog này:

https://damtrungphan.wordpress.com/2015/01/11/cau-chuyen-tai-sinh-cua-chuey-puang-pei-ampan-petcherat-tai-thai-lan/

https://damtrungphan.wordpress.com/2015/01/25/minh-chung-ve-tai-sinh-bai-3-chuyen-nguoi-linh-nhat-tu-tran-tai-sinh-thanh-mot-be-gai-tai-mien-dien-nam-1953-mot-he-mo-ve-dong-tinh-luyen-ai/

Mới đây, tình cờ chúng tôi đã đọc một bài viết về Tái sinh trong mạng lưới của Thư Viện Hoa Sen, tuy rằng những điều ghi chép chưa thấy nói đã được kiểm chứng nhưng những hiện tượng về Tái sinh trong ba bài viết này có rất nhiều chi tiết khá giống nhau làm cho chúng tôi thích thú.

http://thuvienhoasen.org/a7781/chuyen-tai-sinh-o-vu-ban-hoa-binh-kien-trung

http://thuvienhoasen.org/p122a125/2/mot-truong-hop-tai-sinh-o-vu-ban-tinh-hoa-binh

Chúng tôi rất hoan nghênh những lời góp ý, lời phê bình xây dựng… của Quý vị độc giả để chúng tôi thêm hứng khởi, “dồi dào sức khỏe”… trong việc tìm hiếu về Tâm Linh này.

Kính chúc Quý Vị an vui, khỏe mạnh.

 

Đàm Trung Phán

Tháng 8, 2016

ONG BẦU VÀ ONG MẬT

FABLES de La FONTAINE

Dịch Giả:

Đàm Duy Tạo (1895-1988)

honey BEES-Internet

Les Frelons et les Mouches à miel

A l’oeuvre on connaît l’Artisan.
Quelques rayons de miel sans maître se trouvèrent :
Des Frelons les réclamèrent ;
Des Abeilles s’opposant,
Devant certaine Guêpe on traduisit la cause.
Il était malaisé de décider la chose.
Les témoins déposaient qu’autour de ces rayons
Des animaux ailés, bourdonnants, un peu longs,
De couleur fort tannée, et tels que les Abeilles,
Avaient longtemps paru. Mais quoi ! dans les Frelons
Ces enseignes étaient pareilles.
La Guêpe, ne sachant que dire à ces raisons,
Fit enquête nouvelle, et pour plus de lumière
Entendit une fourmilière.
Le point n’en put être éclairci.
“De grâce, à quoi bon tout ceci ?
Dit une Abeille fort prudente,
Depuis tantôt six mois que la cause est pendante,
Nous voici comme aux premiers jours.
Pendant cela le miel se gâte.
Il est temps désormais que le juge se hâte :
N’a-t-il point assez léché l’Ours ?
Sans tant de contredits, et d’interlocutoires,
Et de fatras, et de grimoires,
Travaillons, les Frelons et nous :
On verra qui sait faire, avec un suc si doux,
Des cellules si bien bâties. ”
Le refus des Frelons fit voir
Que cet art passait leur savoir ;
Et la Guêpe adjugea le miel à leurs parties.
Plût à Dieu qu’on réglât ainsi tous les procès !
Que des Turcs en cela l’on suivît la méthode !
Le simple sens commun nous tiendrait lieu de Code ;
Il ne faudrait point tant de frais ;
Au lieu qu’on nous mange, on nous gruge,
On nous mine par des longueurs ;
On fait tant, à la fin, que l’huître est pour le juge,
Les écailles pour les plaideurs.

ONG BẦU VÀ ONG MẬT

Vào công việc mới hay ai thợ.  (1)

Chắc vào đâu chứng cớ mồm không.

Ong bầu thấy mật mấy dòng.

Nhân khi vô chủ tham lòng nhận luôn.  (2)

Ong mật vội đầu đơn khiếu nại.  (3)

Việc đưa ra phân giải trước tòa.

Quan tòa bầu vẽ xét ra.  (4)

Theo lời khai chứng khó mà giải phân:  (5)

Chứng đều nhận quây quần đắp mật.

Là một đoàn Sí vật loài râu,  (6)

Mình hơi dài sắc thẫm nâu.

Khi bay tiếng cánh vù vù như ong.

Hình sắc ấy bầu chung với mật,

Tòa xét ra chứng thật chưa rành.  (7)

Truyền đem xét lại phân minh.

Dò nghe dân chúng tận tình mới hay.

Điều tra mãi qua ngày qua tháng,  (8)

Vẫn không ra đích đáng của ai.

Một chàng ong mật kêu nài,

Rằng: “Tôi xin lỗi các ngài tòa quan,  (9)

Việc xét hỏi quả toàn vớ vẩn,

Sáu tháng rồi mà vẫn không đâu.  (10)

Án chưa xét được chút nào,

Mật e sắp hỏng xử ngay xin ngài,

Việc tôi tưởng kéo dài đã đủ,

Thôi xin đừng chứng nọ cung này:  (11)

Xin cho hai bọn tôi đây,

Thi nhau lấy mật mà xây thành dòng”.

Lời từ chối của ong bầu nọ,

Tỏ ngay ra ai chủ mật kia.

Quan tòa chứng thực liền phê,  (12)

Cho ong mật lãnh mật về. Việc xong.

Xin trời giúp các ông xử kiện.

Làm như ong ở truyện trên này.

Tội theo lối Thổ phạt ngay,  (13)

Lẽ thường giản dị đủ thay luật lề:

Đã khỏi tốn tiền về giấy mực,  (14)

Lại hết nghề quay ngược bẻ xuôi.  (15)

Khỏi sinh những truyện nực cười.

Ruột sò quan nhậm, dân đôi vỏ nhìn.  (16)

 

GIẢI NGHĨA

 

  1. Thợ đây là thợ khéo, thợ nhà nghề.
  2. Vô chủ là không có ai làm chủ, nghĩa là chủ đi vắng.
  3. Đầu đơn là làm đơn đưa lên quan khiếu nại là kêu xin đòi lại.
  4. Ong bầu vẽ là thứ ong to gần bằng ong bầu, nhưng phần bụng vừa vàng vừa đen

nên gọi là ong bầu vẽ, tiếng Pháp gọi là quêpe

  1. Khai chứng là lời khai của người làm chứng ở trước Tòa Án.
  2. Sí vật là loài vật có cánh.
  3. Rành là rõ ràng. Những lời của người làm chứng khai không rành rõ vì ba điểm khai:

có cánh, mầu nâu, bay vù vù, thì ong mật và ong bầu đều giống nhau cả.

  1. Điều tra là tìm kiếm tra xét mãi cho thật rành rõ.
  2. Tòa quan là quan án xử kiện ở tòa án.
  3. Không đâu là vu vơ chẳng đâu vào đâu.
  4. Cung đây là lời khai ở Tòa Án.
  5. Phê là biên lời quyết định.
  6. Thổ là tội theo lối Thổ: họp hội đồng dân chúng mà xử kiện cho nhanh chóng xong, kẻ có tội thường bị đấnh đòn.
  1. Giấy mực đây là tiền phí tổn về sự biên chép tờ bồi xử ở Tòa Án. Tiền giấy mực này thường tốn kém lắm.
  1. Quay ngược bẻ xuôi là cách quan và nha lại làm tiền, quay ngược bẻ xuôi cho lẽ phải ra lẽ trái, lẽ trái ra lẽ phải, doa nạt hai bên mà lấy tiền.
  2. Nhậm là ăn.
  3. Câu cuối cùng: xem phụ lục “Hai người tranh nhau con sò” của Ông Nguyễn văn Vĩnh dịch .

 

ÐỜI ÐI HỌC, ÐỜI ÐI DẬY

 Đàm Trung Phán

Tran Luc Class of 1956

 Thời gian đi học và đi dậy học của tôi đã sấp sỉ nửa thế kỷ Có những lúc như hôm nay (1999), khi bầu trời muà đông Toronto u ám và chấm bài mỏi cả mắt, tôi muốn tìm về cái thời còn đi học và nhất là cái nghịch ngợm của tuổi học trò .

 

Tôi còn nhớ, hồi còn ba, bốn tuổi, tôi rất mê xem đốt pháo vào mấy ngày Tết tại làng quê tôi ở Bắc Ninh. Mê đến nỗi, sau dịp Tết, một hôm tôi bèn nghĩ ra cách đốt pháo bằng lối châm lửa vào mấy ngọn rơm trong bếp, giống như châm ngòi pháo vậy. Kết quả là cả một đống rơm to trong bếp cháy ra khói luôn. Mẹ tôi, mặc dù đang đau yếu, cũng phải cùng gia dình múc nước chữa lửa. Sau khi bị đòn, tôi còn bị mẹ mắng:

 

“Con hư lắm, thôi cho quách cho người Mõ trong làng cho rồi!”

 

Nghe vậy tôi càng khóc to, vì tủi thân hơn là vì bị đánh đau.

Tôi may mắn là có anh trai, anh P., hơn tôi có một tuổi. Hồi trẻ hai đứa giống nhau, nhiều người tưởng là anh em sinh đôi. Hai đứa chơi với nhau như bạn, có khi chí choé, vật nhau luôn! Ở nhà quê có cái thú là đi bắt dế mèn, phải là dế đực cơ. Hai anh em tôi bắt có khi được cả trăm con. Khi thuận hoà thì hai đứa cùng chung dế, khi giận nhau thì chia hai, y hệt như trong việc đổ vỡ của một cặp vợ chồng vậy! Hai anh em tôi cũng rất mê câu cá nhưng cha mẹ không cho, sợ bị ngã xuống ao chết đuối. Không được câu cá thì hai đứa đi câu nhái, câu cóc vậy. Không có tiền mua lưỡi câu, cần câu, hai đứa xin mẹ cái đanh ghim, uốn lại để làm lưỡi câu và sang nhà hàng xóm xin một thân cây trúc làm cần câu rồi xin mẹ thêm ít chỉ. Như vậy là có đủ đồ nghề rồi! Bắt thêm con ruồi đen hay ruồi nhặng nưã rồi đi kiếm nhái, cóc mà câu. Có hôm tôi lôi cả một con cóc to ra mà mổ, tụi tôi chơi trò “ông thầy thuốc tây”. Có lần bị cóc xịt nước vàng vào chân, chân nổi mụn, ngứa muốn chết. Vậy mà có bị đòn chăng nưã, chơi thì vẫn chơi!

 

Một cái thú nưã mà tôi không quên được: thú xem người ta hoạn lợn. Người hoạn lợn mang cái tròng vào chuồng lợn, kiếm con lợn đực, cho tròng vào một chân con lợn rồi lôi ra và… đem hoạn. Một hôm hai đứa kiếm được một cái tròng lợn bằng tre, cất biến đi một nơi. Khi không ai có nhà, hai đưá mở chuồng lợn, đi chân đất vào chuồng (đâu có sợ dơ!) Anh P. đuổi lợn, tôi dứng cầm tròng cho đến khi bắt được một chú lợn, lôi đi xung quanh vườn cho đến khi chân lợn bị trầy da. Kết quả là hai anh em lại bị đòn sau đó!

 

Khi anh em tôi lên 8, lên 9, hai đứa theo cha lên Phúc Yên để di học. Vì chỉ có ba cha con, cha tôi ở trọ cùng nhà với thầy Vinh là hiệu trưởng cuả trường Tề (thuộc phe Tây/Quốc Gia). Ban ngày thì mọi người ở trường, buổi chiều tối phải ra phố ở để tránh Việt Minh. Gia đình thầy Vinh lúc đó chỉ có chị Bích là con gái út, lớn hơn tụi tôi 2, 3 tuổi nên hai anh em tôi lại vẫn chơi với nhau như bạn. Cha tôi thường hay để tiền lương trong cái cặp da. Hai đứa mở cặp lấy đại 50 đồng đưa cho người tùy phái ở trường để uống nước ngọt crème soda và mua thuốc lá đều đều. Một hôm khi hai đứa đã ngủ say, cha tôi kiếm được thuốc lá trong cặp tụi tôi. Hai đứa bị đánh đòn và hỏi tội:

 

– Tại sao hai đưá hút thuốc lá?

 

Tôi nhanh trí, đánh liều trả lời:

 

– Thưa Bố, tại vì cầu tiêu nó hôi quá!

 

Câu trả lời chẳng hợp lý mà cũng chẳng hợp tình, hai đưá lại phải lãnh thêm vài cái roi nữa. Đến mùa vải, khi chim tu hú bắt đầu hót thì học trò cuả cha tôi có khi biếu thầy hàng thúng vải. Hai đưá tụi tôi tha hồ ăn, có khi tôi lên cơn sốt vì ăn vải quá nhiều. Chung quy cũng chỉ vì vắng mẹ mà thôi!

 

phan-phap- xx-Sau năm 1951, cả gia đình tôi được tái ngộ xum họp tại Hà Nội. Riêng tôi thì lại có những nỗi khổ khác. Cha tôi dậy trường nào, anh em tôi phải học trường đó. Các thầy dậy anh em tôi đều là bạn thân của cụ. Anh tôi học giỏi, các thầy rất thương. Tôi ở thế gọng kìm: học dốt thì khổ to khi thầy các đến thăm bố tôi, rồi lại còn phải “cạnh tranh” với anh tôi nữa cho nên tôi đã phải học chăm… bất đắc dĩ.

 

Mỗi tuần cụ thường bắt anh em tôi tập viết chính tả tiếng Pháp (dictée). Thú thật với các bạn, đây là một trong những cái khổ nhất cuả tôi, bây giờ mới dám nói ra. Anh tôi thường không phạm lỗi nào, còn tôi sơ sơ cũng phải 10 lỗi. Tôi biện minh với cụ:

 

– Tại vì anh ấy ra đời trước nên anh ấy giỏi hơn con!

 

Nói vậy chứ tôi vưà thấy tức, vưà thấy tủi, tại sao mình lại thua kém anh như vậy! Rồi tôi còn cái khổ nưã: cụ hay giảng chuyện Kiều, chữ Nho, Liêu Trai Chí Dị, Fables de La Fontaine cho hai đưá nghe. Anh tôi, vì bản chất văn chương nên nghe rất thích

thú. Còn tôi thì, chữ vào tai trái, chữ ra tai phải. Trong đầu còn mải nghĩ đến đánh bi, đánh đáo. Ban đêm cụ thường ngâm thơ Kiều và lâu lâu ngâm nga mấy bài hát Ả Đào, tôi lại phải nghe bất đắc dĩ. Nhiều đêm khuya, khi thức giấc, tôi thấy cha tôi còn ngồi chấm bài. Tôi thầm nghĩ: “Con sẽ không đi ngành dậy như Bố đâu. Con sẽ tránh xa ngành này, lúc nào cũng chỉ thấy sách, vở và chấm bài!” Ngờ đâu giòng đời đưa đẩy. Bây giờ mỗi khi nghe hát Quan Họ, Ả Đào, ngâm thơ Thúy Kiều, tôi thấy có cái gì thân thương, mang tôi trở lại cội nguồn. Và tôi đã đi dậy được 28 năm rồi. Tôi giống cha tôi còn hơn anh tôi nưã. Tôi tiếc là cụ đã qua đời không cho tôi có dịp trao đổi kinh nghiệm, nghề nghiệp, văn hoá Đông và  Tây với cụ. Nhưng không sao, cụ luôn luôn sống trong tôi vì tôi rất yêu cái nghề dậy học này, mặc dù lúc đầu không muốn dính dáng đến nó.

 

Tháng 7 năm 1954 gia đình tôi di cư vào Nam, vưà lúc tôi thi xong bằng Tiểu học tại Hà nội. Mùa thu năm ấy đi thi vào Đệ Thất. Lúc xem bảng, tôi chẳng thấy tên mình đâu.

 

– Thôi chết rồi, trượt vào trường công rồi. Anh P. đã đậu vào Đệ Thất Chu văn An năm ngoái, hồi còn ở ngoài Hà Nội. Biết nói gì với cụ bây giờ?

 

Đầu óc tôi thật hoang mang. Bỗng đâu anh P. reo lên:

 

– Mi ơi, mi đậu rồi này!

 

Anh tôi đưa tay chỉ tên tôi. Trời ơi, tôi đậu thật, thứ hạng khoảng 100 gì đó. Tôi nghĩ thầm:

 

– Thật hú vía!

 

Anh P. rất mừng cho tôi và sau dó, hai anh em đi học trường Trần Lục cho gần nhà. Năm Ðệ Thất tương đối là năm tôi ít “hoạt động” nhất vì vừa vào trung học, chưa quen lề lối nhà trường. Tôi ngồi hàng thứ hai và kết quả học rất khá.

 

Sang đến Đệ Lục, tôi ngồi tụt xuống hàng thứ tư để bắt đầu quấy phá cho dễ hơn .Trong giờ Anh văn, tôi được nghe mấy người bạn kể lại như sau:

 

–  Một học sinh VN mới học tiếng Anh, câu “DID THEY CUT?” hắn đọc theo tiếng Việt là: “Đít dây c…”. Bà mẹ đang ở trong bếp, nghe thấy vậy thì la hoảng lên: “Thì đi rửa đi, cho sạch con!”  Ngoài  ra còn giai thoại chia động từ “TO SING” và “DID I SING?” cũng lại đọc theo tiếng Việt là “Đít ai xinh?”. Bọn con trai trả lời lại: “DID CÔ SING?”

 

Năm Ðệ Ngũ và Ðệ Tứ thì tôi ngồi tụt xuống hàng cuối cùng, được mệnh danh là Xóm Nhà Lá. Tôi còn nhớ mấy ông “hàng xóm” cuả tôi là Trọng, Long, Lộc thường nói với tôi trước khi các thầy gọi tôi lên đọc bài:

 

– Nều thầy, cô mà có gọi tên tao, thì mày cứ nói là nó không có mặt nghe!

 

Mấy người bạn này thường chúi xuống dưới bàn để các thầy, cô không nhìn thấy. Sở dĩ tôi ngồi ở hàng cuối vì các tay yên hùng hay nhờ tôi gà bài cho và nhất là để tôi quấy phá cho dễ. Tôi còn nhớ, có một học sinh trong lớp tôi, vì không thuộc bài, bị thầy hỏi:

 

– Tại sao anh không thuộc bài?

 

Anh ta đáp:

 

– Vì thưa thầy, con mới vào.

 

Ông hàng xóm Long cuả tôi phụ hoạ:

 

– Thưa thầy, mới vào từ …đầu năm ạ!

 

Cả lớp tuy đang sợ thầy hỏi bài cũng phá lên cười.

 

Cũng theo thông lệ, khi vào Ðệ Nhất Chu văn An, tôi và Bùi công Tạo (học cùng với tôi từ Đệ Thất) cũng lại ngồi bàn chót cho vui cưả, vui nhà. Hồi đó trường Chu văn An ở ngay đằng sau trường Petrus Ký và lớp Ðệ Nhất A3 cuả chúng tôi ở ngay cạnh phòng các thầy giám thị. Một hôm trong giờ Vạn vật cuả thầy Nguyễn văn Đỉnh, có hai nữ sinh đi vào phòng Thầy Giám Thị. Cả lớp đều xôn xao. Anh chàng Ngọc, hàng xóm cuả tôi nằm sát gầm bàn, cúi nhìn sang phòng giám thị, qua kẽ hở giữa vách và sàn nhà. Hắn nói:

 

– Tụi mày ơi, đưa tao cái que để tao lấy đôi guốc!

 

Kết quả là ông hàng xóm cuả tôi đã ăn cắp được đôi guốc cuả nữ khách. Thầy Giám Thị, tôi quên mất tên rồi, sang lớp chúng tôi :

 

– Anh nào ăn cắp đôi guốc cuả cô nữ sinh phòng bên cạnh?

 

Một anh thản nhiên trả lời:

 

– Tụi con đang học Vạn Vật trong lớp, có ai sang phòng thầy đâu mà ăn cắp đôi guốc?

 

Giờ chơi hôm đó cả lớp vui cười hớn hở, chỉ ti cho nữ sinh kia phải đi chân đất ra về.

 

Năm Ðệ Nhất, tương đối các học sinh cũng đều lớn rồi, người trẻ nhất cũng đã 17 tuổi, nên giáo sư Trần bích Lan tức nhà thơ Nguyên Sa trong giờ Triết thường đọc thơ cho cả lớp nghe. Chúng tôi được nghe bài “Hôm Nay Nga Buồn Như Con Chó Ốm” và “Áo Nàng Vàng Anh Về Yêu Hoa Cúc”. Chính âm hưởng thơ mới này đã khơi mào cho tôi với những bài thơ tự do mà tôi bắt đầu viết vào thập niên 60 ở Úc và thập niên 90 khi tôi bắt đầu hiểu thế nào là đời và đạo.

 

Thầy Vũ khắc Khoan dậy Sử thường hay đi xích lô đến trường. Tuy dậy Sử, thầy cũng hay nói chuyện văn chương trong lớp. Thi cuối năm môn Sử cuả thầy, có gần 10 đưá tụi tôi được điểm cao nhất là 12/20. Thầy Lưu văn Minh dậy môn Pháp văn, tôi được nhất lớp về bài “Dissertation Littéraire”, tôi rất lấy làm hãnh diện với cha tôi vì thầy quen biết với cụ. Nét chữ cuả thầy Minh rất đẹp và tôi lấy đó làm khuôn mẫu cho nét chữ tôi về sau này sau khi tôi bắt đầu đi dậy. Trước khi tôi di du học, thầy đã đến thăm gia đình tôi và cho tôi một hộp kẹo. Thầy đã để lại cho tôi rất nhiều hình ảnh đẹp, nhất là cách thầy dậy trong lớp. Tôi đã hấp thụ được phong cách cuả thầy và đem áp dụng khi tôi trở thành giáo sư bất đắc dĩ tại Toronto, Canada vào năm 1970.

 

Khi tôi bắt đầu niên khoá 1962 tại đại học New South Wales tại Úc, tôi đã gặp một số đồng môn Chu văn An tại Sydney: các anh Cung Tiến, Trần lương Ngọc, Phạm chí Thành, Phạm ngọc Bích, Phạm đỗ Tuấn, Nguyễn hữu Minh (con thầy Tổng giám thị Nguyễn hữu Lãng), Lưu tiến Hiệp, Nguyễn đăng Thái, Đỗ duy Lâm (biệt hiệu Sheriff), Nguyễn ngọc Truyền, Nguyễn văn Ninh (cùng lớp Ðệ Nhất với tôi tại Chu Văn An)… Vì là lính mới tò te nên năm 1962 Nguyễn hữu Minh và tôi quyết dịnh ở nội trú để tiết kiệm thì giờ.

 

Ở nội trú, mỗi lần ăn cơm chiều, sinh viên phải mặc áo thụng đen (gown), trừ ngày cuối tuần. Minh và tôi mua chung một cái gown, chia phiên đi ăn, đứa ăn sớm, đứa ăn trễ. Khi nào kẹt thì đi mượn mấy đứa bạn Úc. Quy luật cuả College (tiếng Việt là cư xá, tiếng Bắc Mỹ là Residence) là phải mặc veston, thắt cravate trước khi mặc “gown”. Những hôm trời nóng, nhiều người mặc quần short và “gown”, làm tôi nhớ đến ông táo đi hia chẳng mặc quần. Không ai bắt lỗi được họ vì quy luật không nói đến quần ngắn, quần dài!

Những ai mới vào College đều được gọi là “Freshman”, mặc dù đã học năm thứ 2, 3, 4 trong đại học. Minh và tôi thường hay bị các quan “Senior” (“Freshman” phải gọi “Senior” là “Sir”!) sai đi pha trà, mang bánh mì về hầu các “quan”. Ngoài ra các “Freshman” còn phải thay nhau gác điện thoại cho cư xá, từ 6 giờ chiều đến 10 giờ đêm. Khách gọi vào, sinh viên gác điện thoại phải đi đến phòng kiếm người cho khách nói chuyện. Một hôm tôi đang ăn trưa thì bị một “ngài Senior” gọi ra mắng mỏ:

 

– Hôm qua bạn gái ta gọi vào, tại sao mi lại gọi người khác ra nói chuyện với cô ta?

 

Tôi trả lời:

 

– Dạ thưa ngài, vì tôi nghe mang máng tên giống nhau quá.

 

Ngài “Senior” quát to:

 

– Bộ mi không biết tiếng Anh sao?

 

Tôi đáp lễ:

 

– Dạ thưa tiếng Anh nó có nhiều tên “Mắc” quá!

 

Mới qua chân ướt chân ráo có mấy tháng, cầm điện thoại lên là sợ rồi, còn bắt con nhà người ta nhận phone, tên tôi tiếng Anh phải là Mac Debt (Mắc Nợ) mới đúng! Đã vậy các “quan” senior còn hành bọn freshman chúng tôi hết cỡ nữa. Một hôm các “quan” bịt mắt bọn tôi lại, mang mỗi đứa vào một phòng riêng, bắt há miệng ra và bảo rằng tụi tôi phải nuốt con sâu, nếu không sẽ bị phạt tiếp. Khi mà các “quan” có quyền trong tay, bắt làm gì, chúng tôi phải làm vậy. Ừ, thì nuốt đại cho xong. Nuốt xong, các “quan” mở mắt cho freshman coi, hoá ra tụi tôi nuốt “spaghetti”. Cả bọn rũ ra cười. Đúng là nhất quỷ, nhì ma, thứ ba “Seniors”!

 

Australia- Friends-XX-MM_VOSACamping_1969_36Những muà hè, tôi thường phải đi làm xa, trong các công trường lớn như nhà máy điện, đập nước. Những ngày tháng này tôi học được rất nhiều tiếng chửi thề, tiếng lóng cuả Úc. Dưới ánh nắng chói chan của sa mạc, da tôi đen sậm gần như dân bản xứ. Mỗi lần được dịp về thăm bạn bè VN tại Sydney, mấy người bạn thân gọi tôi là “thằng Mán”. Khi “thằng Mán” về tỉnh là bạn bè tha hồ mà ké vì “thằng Mán” kiếm được thêm tiền khi đi làm xa. Xu hào rủng rỉnh, “thằng Mán”gọi taxi mời ba, bốn ông bạn vàng đi lên “downtown” ăn cơm tầu, xem ciné, hứng thì cho đi xem “striptease”. Chắc vì vậy mà bạn bè mong “thằng Mán” nó về như mong mẹ về chợ chăng?

 

Minh với tôi chỉ ở nội trú có hai năm vì đắt tiền và vì tụi tôi đã quen với đời sống sinh viên rồi. Tụi tôi dọn ra ở “flat” (bên Canada gọi là ở “apartment”) cho tiện việc tổ chức Hội Sinh Viên VN. Có đêm trời nóng vào cuối tuần, sinh viên con trai chỉ mặc quần xà lỏn ngồi đánh bài, bất thình lình có các cô tới thăm. Trong lúc… bối rối, mặc nhầm quần cuả nhau là chuyện thường tình! Tuy cả thành phố Sydney trong đầu thập niên 60 có cả thẩy chừng 20 sinh viên VN nhưng chúng tôi cũng hăng say tổ chức Tết, nhất là phải ra bằng được tờ báo xuân. Chúng tôi chia nhau đánh máy trên tờ “stencil” để quay “ronéo”. Cái “flat” cuả tôi cũng được chọn làm nơi in báo. Ai chưa đến phiên đánh máy thì ngồi đánh bài “Five Hundred” hay “Poker” cho nên cái flat lúc nào cũng có tiếng cười nói ồn ào như cái chợ vậy . Những flat cuả sinh viên VN còn là nơi tá túc cuả các bạn ở xa về thăm Sydney vào những dịp “term break”. Ban đêm, khi bước vào flat, tôi phải rất là thận trọng, đôi lần suýt dẫm lên thân mấy ông bạn vàng đang ngủ lăn ngủ lộn trên sàn nhà.

 

Buổi trưa khi mọi người đã thức giấc, cả bọn rủ nhau đi picnic, ăn cơm tầu, đi chơi bóng chuyền. Tụi tôi đã trở thành sinh viên, không nghịch ngợm như thời trung học nữa, cuộc sống thiên về đầu óc và lý tưởng hơn . Gặp nhau, chúng tôi thường nói chuyện thời sự VN và thế giới.

 

Rồi đời tôi đến chỗ rẽ và có những cái bất ngờ: tôi lập gia đình, sang Canada lập nghiệp và trở thành một nhà giáo hoàn toàn do số phận đưa đẩy. Lúc mới bước chân vào ngành dậy học – ngành Công chánh tại Centennial College – tôi có rất nhiều các bỡ ngỡ: Canada là xứ mới, chưa bao giờ tôi dậy học, học trò to con hơn tôi… Rồi tôi cũng quen đi nhưng những trò nghịch ngợm cuả sinh viên thì rất là khó mà đoán trước được.

StudentsAa_Winter 2002 026

Niên khoá 73-74 sinh viên năm thứ ba cuả ngành Công chánh được quyền sử dụng một lớp học portable hoàn toàn biệt lập với building chính cuả nhà trường. Một nữ giáo sư mới, khi bước chân vào lớp học này, gần té xỉu luôn vì mấy con chuột bạch sinh viên họ nuôi trong lớp, và nhất là các tranh khoả thân cuả Playboy được dán quanh tường, trần nhà và ngay trong cái đồng hồ cuả lớp học. Dĩ nhiên là sau đó nhà trường tảo thanh các vật dụng trên. Sinh viên bèn thả chuột ra sân trường, chuột chui vào dưới sàn cuả lớp học“portable” để làm tổ.

 

Năm 1977 phân khoa kỹ thuật cuả trường được dọn sang một campus mới, xung quanh có con suối rất nên thơ. Năm này, số sinh viên cuả trường Công chánh tự nhiên nhẩy vọt lên và cũng có những trò chơi rất là mới lạ. Tháng 10, 1978 một số sinh

viên Công chánh năm thứ hai rủ nhau đi dự “October Beer Festival”. Sau khi đã “chén chú chén anh”, họ rủ nhau về “mượn tạm” con bò bằng “fiberglass” cuả một hãng chuyên bán sữa . Con bò này to bằng con bò thật, được bắt đanh vít vào cái trụ bê tông, cao 3 mét trên mặt đất. Ấy vậy mà họ đẩy con bò xuống đất rồi khiêng lên xe “pick-up” chở vào trường . Không may bị cảnh sát rượt bắt trong trường. Anh chàng tài xế bị ra toà về tội lái xe khi say rượu và “ăn cắp” con bò. Ông chủ hãng sưã thương tình ra điều kiện với sinh viên:

 

– Các anh mà sửa được những chỗ fiberglass bị vỡ thì tôi không thưa kiện nưã.

 

Sinh viên đến văn phòng tôi năn nỉ:

 

– Thầy ơi, thầy cho tụi em mượn một phần phòng thí nghiệm vật liệu (Materials Laboratory) để sửa con bò nếu không thì nguy to!

 

Tôi trả lời:

 

– “Holy Cow”! Thôi được, cho các anh mượn, đã hết nghịch chưa, các “you”?

 

Sinh viên lớp này còn dành cho tôi những trò chơi đặc biệt khác. Có hôm trong giờ thực tập thử xi-măng, tôi tìm chẳng thấy một đôi găng tay nào, hỏi học trò, họ chỉ lên trần nhà: găng tay đã được bơm thành bong bóng treo lên trần . Cũng có hôm về tới nhà, giở cặp ra để chấm bài, tôi thấy một bàn tay nặn bằng xi-măng được sinh viên tặng lén tôi.

 

Năm 1980, sau giờ nghỉ tôi vào lớp học không tìm thấy cặp đâu, tôi hỏi sinh viên:

 

– Các anh các chị thấy cặp cuả tôi ở đâu, chỉ cho tôi biết!

 

– Thưa thầy, thầy cứ theo cái đường chỉ dẫn bằng giấy toilet thì sẽ tìm ra cái cặp cuả thầy!

 

Hoá ra bọn “nhất quỷ nhì ma” dấu cặp cuả tôi trong phòng vệ sinh đàn bà . Tôi phải nói khéo và nhờ một nữ sinh viên đi lấy cặp dùm trước khi tôi được yên ổn giảng bài tiếp trong lớp.

 

Ngày 1 tháng 4 một năm trong đầu thập niên 80, tôi cho sinh viên thi môn “Nước Uống và Nước Cống” (Water Supply and Sewerage). Trong khi chờ ở ngoài cửa lớp, sinh viên nói với tôi:

 

– Thôi thầy ơi, thầy đừng có vào lớp học hôm nay!

 

Tôi trả lời:

 

– Các “you” “chicken”, sợ thi chứ gì?

 

Sau khi tôi đã phát bài thi và học trò đã bắt đầu viết bài, bỗng nhiên cửa mở và một con khỉ đột bước vào lớp học. Tôi hoảng hồn nhưng rồi tôi thấy con khỉ tay cầm một đĩa cream và khúc khích cười. Con khỉ tiến tới gần tôi và cả lớp bỗng rú ra cười. Tôi định bụng:

 

– Chết rồi, đúng là ngày “April’s Fools”! Kỳ này thì mình chết với con khỉ này!

 

Con khỉ cầm điã cream đuổi theo tôi trong trận cười lăn lộn cuả bọn…”thứ ba học trò”. Vài phút sau mặt mũi tôi đầy cream và con khỉ hí hửng ra khỏi lớp giữa sự vui thú cuả sinh viên đang viết bài thi. Ngày hôm sau, khi gặp người sinh viên đóng vai con khỉ, tôi “hỏi tội” hắn:

 

– Tại sao “you” dám làm như vậy với tôi?

 

Hắn trả lời:

 

– Vì thầy hay nói với tụi em:”No turkey questions, please!” Thoạt đầu em quyên được 30 dollars cuả các sinh viên lớp thầy, định mua con gà tây sống rồi quăng vào lớp tặng thầy. Mua gà không được, em bèn đi thuê bộ đồ Khỉ Ðột này. Mà em thật dại dột thầy ơi, mặc nóng muốn xỉu luôn . Sau khi “thăm” thầy, em sang “thăm” thầy Tom Ransom trong lớp bên cạnh. Em đến vỗ vai thầy Tom, thầy thấy con khỉ, suýt ngất đi.

Em thật là dại dột, thầy ơi. Nếu thầy đó mà xỉu thì em chết mất. Dù sao chăng nữa em còn là Chủ Tịch sinh viên trường Contennial College!

 

Một hôm tôi đi uống cà phê cùng với một giáo sư đồng nghiệp, gặp ba, bốn sinh viên trong hành lang. Bọn họ tươi cười và nói với tôi:

 

– Number one teacher!

 

rồi rũ ra cười. Ông đồng sự bảo tôi:

 

– Anh thấy không, học trò gọi anh là ông thầy số dách đó, thích không?

 

Tôi trả lời:

 

– Ông đừng tưởng bở, chúng đang “chơi” tôi cái trò gì đây!

 

Sau đó cứ khi nào gặp tôi, mấy ông “quáí” này đều giơ tay chào “ông thầy số một” nhưng tôi vẫn chưa biết lý do tại sao họ gọi tôi như vậy. Một đêm sau khi chấm bài xong ở nhà, tôi kiếm cái gì ăn cho đỡ đói, vừa ăn vừa xem TV. Bỗng đâu tôi thấy thám tử Charlie Chan trên màn ảnh và ông gọi con:

 

– “Number two son” ra đây ta bảo!

 

Tôi mỉm cười thú vị:

 

– Hoá ra bọn “quái” gọi mình là Charlie Chan!

 

Sáng hôm sau, khi tôi đang mặc cái áo khoác ngoài để che khí lạnh muà thu và đang đi trong hành lang thì bọn “quỷ” lại tươi cười “chào đón”:

 

–  Good Morning, Number One teacher, Sir!

 

Tôi quay lại:

 

– Các anh để cho thám tử Charlie Chan yên thân, được không?

 

Cả bọn rũ ra cười và nói với tôi:

 

– Thầy biết ý tụi em rồi!

 

phan- Toronto StarTrong đời dậy học tôi còn được nếm mùi nhiều “trò chơi” khác và tôi cũng còn gặp được nhiều khuôn mặt thân thương cuả sinh viên cũng như gia đình họ. Những trò chơi “nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò”, tôi sẽ nhớ suốt đời và tôi thường tự nhủ là:

 

“Đã mang máu nghịch (ngợm) vào thân

Cũng đừng trách lẫn (học) trò gần, (học) trò xa!”

 

Đối với riêng cá nhân tôi, tôi xin cảm ơn Trời Phật đã cho tôi một thời đi học và đi dậy thật là thú vị và phong phú.

 

Đàm Trung Phán

Tháng 12, 1998

(Trích từ  Đặc San  TV-CVA Toronto 1999 )

GIỚI THIỆU SÁCH NGỮ-VỰNG TIẾNG VIỆT CỦA GIÁO SƯ TRẦN NGỌC NINH

Hai lãnh vực cơ bản trong tiến trình thủ đắc một ngoại ngữ là ngữ pháp và ngữ

vựng. Nhưng nếu được hỏi lãnh vực nào hữu dụng hơn khi phải dùng một ngôn

ngữ chưa thông thạo để giao dịch với người bản xứ thì có lẽ chẳng ai chọn ngữ

pháp làm câu trả lời. Đã đành các luật lệ ngữ pháp là cần thiết để viết hay nói thứ

tiếng đó cho chỉnh và làm người bản xứ hiểu ta rõ hơn, nhưng nếu chỉ thuộc lòng

các quy luật ngữ pháp mà lại yếu kém về ngữ vựng thì nỗ lực giao dịch ấy khó

lòng thành tựu được. Thật vậy, câu nói “Bây giờ tôi phải đi nhà thờ” bằng Đức ngữ

(đúng ngữ pháp) là “Jetzt muss ich in die Kirche gehen,” nhưng câu (sai cả ngữ

pháp lẫn chính tả nhưng lại khá về ngữ vựng) “Jetzt ich muss gehen zu der kirche”

cũng có thể làm người dân Đức bản xứ hiểu được, mặc dù họ thấy nó trái tai và

ngây ngô sao đó. Lại cũng có lúc người ta chỉ cần phát ngôn một hai chữ “đắc địa”

cho hoàn cảnh cũng đủ làm cho người bản xứ hiểu mình. Nhớ lại trong dịp thăm

viếng Tây Đức năm 1973, vì mải miết mua quà cho gia đình vào ngày chót chuyến

đi nên tôi quên cả giờ giấc, suýt nữa thì lỡ chuyến bay về nước! Vội vàng leo lên

một taxi, tôi quen miệng nói tiếng Anh với người tài xế yêu cầu ông đưa tôi ra phi

trường, nhưng ông ta có vẻ không hiểu.  Mừng thay, khi tôi chỉ nói lên hai chữ

tiếng Đức rất phổ thông cho “phi trường” và “làm ơn” là “Flughafen, bitte!” thì

ông ta hiểu ngay!

 

“Nhập tâm” ngữ vựng một ngoại ngữ là một thử thách lớn đòi hỏi học trò nhiều cố

gắng kiên cường. Nhưng đền bù lại, khả năng đọc và viết sẽ thăng tiến theo tỷ lệ

  • thuận với số lượng từ ngữ mà họ làm chủ được. Quan yếu như thế mà từ biết bao

đời nay ngữ vựng thường được “dạy” bằng một lề lối cũ kỹ vừa làm học trò chán

nản vừa chẳng mấy thành công. Lề lối lỗi thời ấy khuyến cáo học trò phải cố gắng

học thuộc lòng nghĩa (meanings) cũng như chính tả (spellings) các chữ mới, nhưng

không đả động gì tới thể loại (lexical categories), chức vụ ngữ pháp (syntactical

functions), ngữ cảnh (contexts), cũng như kết hợp từ (collocations) là những đặc

thù tối quan trọng của chúng. Những yếu tố này đáng lý ra thì phải được gây chú ý

trong các thí dụ, các lời giải thích, các định nghĩa cho những chữ mới.

 

Công trình giáo khoa đồ sộ tựa đề Ngữ-Vựng Tiếng Việt (NVTV) của Giáo Sư

Trần Ngọc Ninh vừa được xuất bản năm nay (2016) bởi Viện Việt Học đã mang

đến cho tôi một ngạc nhiên sảng khoái. Triết lý giảng huấn căn cứ trên phát kiến

của khoa ngôn ngữ học đương đại và nội dung phong phú vui tươi được trình bầy

một cách tân kỳ của tác phẩm đã chiếm được thiện cảm của tôi ngay từ những

trang đầu tiên của nó.  Thực vậy, trong ngót nửa thế kỷ chuyên nghiên cứu và

giảng dạy educational linguistics (môn ngữ học dành cho các chương trình đào tạo

giáo chức ngôn ngữ) tại Đại học Saigon và một số Đại học tại Texas, tôi chưa thấy

một tài liệu giáo khoa giảng dạy ngữ vựng tiếng Việt (hay ngữ vựng một ngôn ngữ

nào khác) được soạn thảo và trình bầy một cách khoa học, nhất quán, vui tươi, và

thấm nhuần văn hóa dân tộc như tác phẩm giáo khoa NVTV của Giáo Sư Trần

Ngọc Ninh.

 

Nhận định đầu tiên của tôi về công trình giáo khoa này là thấy tác giả rất uyên bác

của nó đã dựa vào những phát kiến của ngữ học và tâm lý học hiện đại hữu ích cho

lãnh vực giáo dục ngôn ngữ. Quan trọng nhất là phát kiến về sự hiện hữu tiên thiên

(innate existence) của cơ quan ngôn ngữ (language organ) và ngữ pháp hoàn vũ

(universal grammar) trong não bộ loài người, do Noam Chomsky đề xướng vào năm 1965. Cái phát kiến làm sửng sốt học giới một thời của Chomsky đã được

Stephen Krashen khai triển kỹ lưỡng, khoảng hai thập niên sau đó, để thành cốt lõi

cho phương hướng tự nhiên (the natural approach) để giảng dạy ngôn ngữ. Nhấn

mạnh sự khác biệt đáng kể giữa thủ đắc ngôn ngữ (language acquisition) và học

tập ngôn ngữ (language learning) cùng với những đề nghị thực tiễn vui tươi cần

thiết cho mục tiêu “thủ đắc”,  công trình của Krashen đã được tán thưởng và áp

dụng từ đó đến nay. Phát kiến ấy của Chomsky cũng được Ken Goodman dùng làm

kim chỉ nam cho phương hướng ngôn-ngữ-vẹn-toàn (the whole-language

approach) mang lại thành công hàn lâm đáng kể cho Goodman, vào cùng thời gian

với thành tựu của Krashen.

 

NVTV là một tin mừng cho các thầy cô và các em học sinh các lớp Việt ngữ đủ

trình độ, trong hạn tuổi từ 5 đến 15 năm. Công trình giáo khoa giảng dạy ngữ vựng

Việt Nam quý vị đang có trong tay vừa được hoàn tất sau khá nhiều năm khổ công

do lòng nhân ái thúc đẩy – labor of love trong Anh ngữ — của tác giả là một luồng

sinh khí mới đầy hứa hẹn cho nỗ lực giảng dạy tiếng Việt ở hải ngoại, đặc biệt là

tại các quốc gia sử dụng Anh ngữ.

 

Mặc dù tác giả đã khiêm tốn xác định công trình tâm huyết của ông “chỉ là một cái

kho nhặt nhạnh, tồn trữ và sắp xếp, chứ không điển chế  ngôn ngữ hay văn tự”

(trang 2), công trình này đã hiến cho giáo giới chúng ta một kho tài liệu khổng lồ

để giúp phần thăng hoa cách giảng dạy ngữ vựng tiếng Việt cho tuổi trẻ thành một

phương pháp nhân bản hấp dẫn với nhiều tiềm năng thành công rực rỡ.

 

Triết lý giáo dục ngày nay tại Hoa Kỳ nhắc nhở giáo giới rằng vai trò lý tưởng cho

người đi học là vai trò của những thám hiểm gia.  Vì vậy các nhà giáo cũng như

các tài liệu giảng huấn phải cung cấp những phương tiện, những cơ hội tối ưu để

  • thúc đẩy các thám hiểm gia trẻ tuổi tự khám phá thêm ra những điều mới lạ trong

cuộc hành trình học hỏi với nhiều lý thú và hưng phấn. Kinh nghiệm dạy học của

bao thế hệ cũng xác nhận rằng tài liệu giáo huấn chỉ trở thành tuyệt hảo khi nó

tổng hợp được tri thức của các bộ môn khác nhau nhưng cùng chuyên tâm vào một

chủ đề (theme), vì sự hiểu biết phát triển mạnh nhất là khi nó được tiếp cận các kết

nối tri thức (cognitive connections). Vì những lý do vừa kể, một bài học hữu hiệu

mang lại lý thú cho học sinh phải là một đơn vị có chủ đề (thematic unit) được khai

phá từ nhiều khía cạnh như văn học, toán học, khoa học, xã hội học, chính trị học,

nếp sống đa văn hóa trong xã hội ngày nay, vân vân.

 

“Những tâm trí vĩ đại gặp nhau chăng,” tôi tự hỏi, vì những ưu điểm nêu trên hiện

hữu đều đặn trong công trình của tác giả NVTV. Rất nhiều mục từ (mà tác giả gọi

là “từ khóa” hay “key words”) sắp xếp theo thứ tự a/b/c trong sách là những đơn vị

có chủ đề, trong đó các yếu tố văn cảnh, kết hợp từ, từ đồng nghĩa, các câu giải

thích chủ đề qua các lãnh vực tri thức khác nhau, các ca dao tục ngữ, các câu trích

dẫn từ đệ nhất thi phẩm Truyện Kiều và từ các tác phẩm văn chương Việt khác đã

biến các mục từ ấy thành những bài học nho nhỏ với chủ đề hấp dẫn, giảng giải

qua thứ tiếng Việt tự nhiên (natural, authentic Vietnamese). Những bài học nho nhỏ

đó có mục tiêu gia tăng tri thức học trò qua môi giới “thủ đắc” (acquisition) tự

nhiên và lý thú hơn là qua môi giới “học tập” (learning) buồn nản của lề lối cũ.

 

Văn cảnh (contexts, mà tác giả gọi là “đồng văn” trong sách) là những cơ hội thuận

tiện cho “ngữ vựng chưa biết” xuất hiện trong các câu mà học sinh đã hiểu được

gần hết ý nghĩa; trong những hoàn cảnh ngôn ngữ này, các cháu có thể suy đoán ra

ý nghĩa đích thực của ngữ vựng chưa biết ấy. Chẳng hạn, trang 29 có liệt kê từ

khóa ăn ảnh mà ý nghĩa có thể suy đoán dễ dàng (và lại được xác nhận bởi từ Anh

ngữ tương đương viết kế bên là “photogenic”) qua câu thí dụ “Chị Lan ăn ảnh

lắm: ở ngoài, chị cũng đẹp mà chụp ảnh thì hết xẩy.”  Trang 306 có liệt kê từ khóa

kêu (to shout, scream, cry out) được dùng trong bốn ngữ cảnh khác nhau để giúp

học sinh hiểu nghĩa dễ dàng; một trong bốn ngữ cảnh ấy là câu giải thích gọn gàng

“Người ta kêu to tiếng là để cho người khác biết và để ý đến.”

Kết hợp từ (collocations) là những nhóm chữ thường đi với nhau theo một thứ tự

nhất định, như “trời ơi / lớn như thổi / nước đổ lá khoai / chưa đỗ ông nghè đã đe

hàng tổng.” Dùng kết hợp từ thông thạo sẽ giúp chúng ta nói và viết ngôn ngữ

đang học giống như người bản xứ. Vì thế chúng ta cần thuộc chúng để sử dụng

trong những ngữ cảnh phù hợp. Hồi còn là một học sinh trung học, tôi đã bỏ nhiều

thì giờ để nhập tâm những kết hợp của những động từ và tĩnh từ “đi với” các giới

từ trong tiếng Anh như look up to / look down on  / proud of / angry with, và trong

tiếng Pháp như commencer à / dépendre de / fier de / prêt à.

 

Tôi mở cuốn sách ra và lựa “cầu may” được từ khóa khang kiện/healthy và sự

khang kiện/health (trang 316-317) để làm sáng tỏ thêm những nhận định của tôi ở

trên về nó. Từ khóa này là một trong vô số “đơn vị có chủ đề” trong sách. Nó chứa

đựng kiến thức của các lãnh vực khác nhau để có thể trở thành một bài học súc tích

về sức khỏe rất bổ ích và thích thú, giúp cho những “thám hiểm gia” trẻ tuổi gốc

Việt gia tăng  kiến thức tổng quát đồng thời thăng hoa khả năng tiếng mẹ đẻ. Từ

lãnh vực y học và sinh lý học là văn cảnh “Người bình thường, khỏe mạnh được

coi là khang kiện” và văn cảnh “Sự khang kiện là trạng thái (state) dễ chịu (well

being) bình thường về mặt tinh thần và sinh lý của một cá nhân.” Từ lãnh vực văn

hóa là văn cảnh “Cha bảo từ xưa đến nay, khi ta chúc nhau thì hay nói chúng tôi

xin chúc anh chị (ông bà / hai bác) khang kiện (mạnh khỏe / bình an khang cát)”

và văn cảnh “Trong nền văn hóa của ta, đó là những ước mong chân thành có ý

nghĩa nhất.” Và từ lãnh vực khoa học xã hội (social studies) là văn cảnh “Danh từ sự khang kiện được đề nghị để dịch chữ health, và cơ quan WHO (World Health

Organization) được dịch là Tổ Chức Thế Giới về Sự Khang Kiện.  Sau cùng, cũng

đáng kể là các kết hợp từ  phổ thông “từ trước đến nay / xin kính chúc / được đề

nghị / được coi là” đã được dùng trong các ngữ cảnh phù hợp nhất.

Tuy chủ đích là để dạy ngữ vựng, cuốn sách không quên nhấn mạnh mối liên hệ

giữa ngữ vựng và ngữ pháp, khiến tôi nhớ lại phương hướng ngôn-ngữ-vẹn-toàn

(whole-language approach) do Ken Goodman khởi xướng với thành quả thuận lợi,

để giúp học trò tiến bộ, trong cùng  một bài học, bốn khả năng có liên hệ mật thiết

là (1) nghe hiểu (listening comprehension), (2) nói (speaking), (3) đọc (reading), và

(4) viết (writing). Rất nhiều từ khóa trong sách chứa đựng đủ tài liệu để các thầy cô

sẵn sàng dạy học trò cùng một lúc bốn khả năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt, như

khuyến cáo sư phạm hữu hiệu (đã được thời gian chứng tỏ) của Goodman.

Sau hết, tôi xin ghi nhận thêm rằng ngữ pháp Việt truyền bá trong công trình này

cũng tuyệt đối từ bỏ lối dạy quá lạc hậu là lấy cấu trúc tiếng Pháp làm khuôn mẫu

để “ép” cấu trúc tiếng Việt vào trong đó một cách tức tưởi. Trong thời Pháp thuộc,

một vài cá nhân quá ái mộ văn học Pháp đứng ra làm công việc phi lý này hẳn đã

quên mất rằng trong khi tiếng Pháp thuộc ngữ hệ Ấn-Âu (Indo-European) và là

một ngôn ngữ tổng hợp (synthetic) thì tiếng Việt thuộc ngữ hệ Nam-Á (Austro-

Asiatic) và là một ngôn ngữ phân tích (analytic). Ngữ pháp Việt trong sách NVTV

được giảng dạy qua lăng kính ngữ pháp hoàn vũ (universal grammar) đang được

áp dụng trong nền giáo dục các nước tiền tiến nhất trên thế giới. Ngữ pháp hoàn vũ

là cái lõi chung (common core) cho tất cả tiếng nói loài người, dựa vào các nguyên

lý (principles) và bàng kế (parameters). Các nguyên lý chung (thí dụ như “Câu nào

cũng phải có chủ từ”) thường được thể hiện qua các hình thức khác nhau gọi là

bàng kế (thí dụ như bàng kế “tiếng Pháp bắt buộc câu nào cũng phải có chủ từ rõ rệt” so với bàng kế “tiếng Việt thường cho phép chủ từ vắng mặt hoặc hiểu

ngầm”). Do đó, người nào thông thạo một ngoại ngữ tất nhiên phải hiểu thấu sự

khác biệt giữa bàng kế tiếng mẹ đẻ và bàng kế ngoại ngữ đó. Giáo Sư Trần Ngọc

Ninh đã phát hiện ra nhiều bàng kế đặc trưng (nhưng đôi khi cũng khá rắc rối) của

ngôn ngữ chúng ta. Và ông đã rộng lượng chia xẻ những kiến thức khả tín mới

nhất, nhờ vào đó mà chúng ta sẽ có ngày theo kịp những bước nhảy vọt ngoạn mục

trong nỗ lực tìm hiểu những bàng kế đặc thù của mọi ngôn ngữ thế giới, qua lăng

kính đáng tin cậy nhất của ngữ pháp hoàn vũ đương đại.

Tôi vô cùng hân hạnh và cảm kích được giới thiệu một công trình giáo dục ngôn

ngữ thượng đẳng của Giáo Sư Trần Ngọc Ninh, một học giả kiệt xuất mà tôi đã

ngưỡng mộ từ lâu.

 

Tiến Sĩ Đàm Trung Pháp

Professor of Linguistics Emeritus

Texas Woman’s University

Cố Vấn Viện Việt Học

TRANG HÌNH ẢNH KHẮP THẾ GIỚI (100 links)

VN PICTURES 2

 

Những bài viết và hình ảnh lấy được từ Internet:

– *Cuộc tranh tài của những bức ảnh đẹp khắp thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/12/Cuoc-tranh-tai-cua-nhung-buc-anh-dep.htm>*
– *Ảnh thiên nhiên tuyệt đẹp trên tạp chí danh tiếng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Anh-thien-nhien-tuyet-dep-tren-tap-chi-danh-tieng.htm>*
– *Thế giới qua những bức ảnh tuyệt đẹp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/The-gioi-qua-nhung-buc-anh-tuyet-dep.htm>*
– *Vẻ đẹp tráng lệ của bầu trời
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Ve-dep-trang-le-cua-bau-troi.htm>*
– *Cận cảnh rừng cây thiên niên kỷ khổng lồ
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Can-canh-rung-cay-thien-nien-ky-khong-lo.htm>*
– *Những tòa nhà ấn tượng nhất thế giới năm 2012
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Nhung-toa-nha-an-tuong-nhat-the-gioi-nam-2012.htm>*
– *Điêu khắc trên bí ngô
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Dieu-khac-tren-bi-ngo.htm>*
– *”Thiên đường mặt đất”
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Thien-duong-mat-dat.htm>*
– *Mùa thu xứ Hàn
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Mua-thu-xu-Han.htm>*
– *Bức tranh mùa thu tuyệt đẹp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/11/Buc-tranh-mua-thu-tuyet-dep.htm>*
– *10 ‘thiên đường’ mùa thu không thể bỏ qua
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/10/10-thien-duong-mua-thu-khong-the-bo-qua.htm>*
– *Khoảnh khắc đáng yêu của động vật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/10/Khoanh-khac-dang-yeu-cua-dong-vat.htm>*
– *Lạ với chân dung từ… hoa quả
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/10/La-voi-chan-dung-tu-hoa-qua.htm>*
– *Bố và con cái khi mẹ vắng nhà
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/10/Bo-va-con-gai-khi-me-vang-nha.htm>*
– *Những sân chơi cho trẻ em ‘siêu bẩn’ trên thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/09/Nhung-san-choi-cho-tre-em-sieu-ban.htm>*
– *Mùa thu nước Đức
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/09/Mua-thu-nuoc-Duc.htm>*
– *Sự sống trong lọ thủy tinh
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/09/Su-song-trong-lo-thuy-tinh.htm>*
– *10 thác nước kỳ vĩ
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/09/10-thac-nuoc-ky-vi.htm>*
– *Biệt thự công viên nước ngay giữa sa mạc
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/09/Biet-thu-cong-vien-nuoc-ngay-giua-sa-mac.htm>*
– *Thư giãn cùng khoảnh khắc thiên nhiên kỳ ảo
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Thu-gian-cung-khoanh-khac-thien-nhien-ky-ao.htm>*
– *Trăm hoa khoe sắc trong giọt sương
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Tram-hoa-khoe-sac-trong-giot-suong.htm>*
– *Các tác phẩm nghệ thuật đường phố ấn tượng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Cac-tac-pham-nghe-thuat-duong-pho.htm>*
– *Cảnh vũ trụ ấn tượng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Canh-vu-tru-an-tuong.htm>*
– *Những bức tranh làm từ ghim và cúc áo
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Nhung-buc-tranh-lam-tu-ghim-va-cuc-ao.htm>*
– *10 địa danh ngắm cảnh hoàng hôn đẹp nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/10-dia-danh-ngam-canh-hoang-hon.htm>*
– *Độc đáo nhà hàng trong hang động
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Doc-dao-nha-hang-trong-hang-dong.htm>*
– *Những hang động đẹp trên thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Nhung-hang-dong-dep-tren-the-gioi.htm>*
– *Vẻ đẹp lung linh của lâu đài giấy
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Ve-dep-lau-dai-giay.htm>*
– *Thú vị những chiếc vòi nước ma thuật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Chiec-voi-ma-thuat.htm>*
– *Khoảng khắc ‘hồn nhiên’ của động vật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Khoanh-khac-hon-nhien-cua-dong-vat.htm>*
– *Khu vườn đáng ước ao
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/08/Khu-vuon-dang-uoc-ao.htm>*
– *Độc đáo tranh – ảnh kết hợp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/Doc-dao-tranh-anh-ket-hop.htm>*
– *10 khách sạn kỳ cục nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/10-khach-san-ky-cuc-nhat-tren-the-gioi.htm>*
– *Huyền ảo thác nước Niagara  <http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/HuyenAoThacNuocNiagara.htm>*
– *Khoảnh khắc đẹp của động vật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/Khoanh-khac-dep-cua-dong-vat.htm>*
– *10 tòa nhà cao nhất châu Âu
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/10-toa-nha-cao-nhat-chau-Au.htm>*
– *Những cây cầu sinh thái tuyệt đẹp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/07/Nhung-cay-cau-sinh-thai-tuyet-dep.htm>*
– *Độc đáo những bức tranh làm từ hạt cà phê
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Nhung-buc-tranh-lam-tu-hat-caphe.htm>*
– *Tuyệt tác khổng lồ trên cát
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Tuyet-tac-khong-lo-tren-cat.htm>*
– *Nếu vạn vật hình vuông…
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Neu-van-vat-hinh-vuong.htm>*
– *Giải Euro của những chú kiến
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Giai-Euro-cua-nhung-chu-kien.htm>*
– *10 ông bố tận tụy nhất hành tinh
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/10-ong-bo-tan-tuy-nhat-hanh-tinh.htm>*
– *Khám phá những con đường ngoạn mục nhất Thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Nhung-con-duong-ngoan-muc.htm>*
– *Công trình nghệ thuật từ… vỏ trứng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Cong-trinh-nghe-thuat-tu-vo-trung.htm>*
– *Những công trình kì quặc nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Nhung-cong-trinh-ky-quac-nhat-the-gioi.htm>*
– *Những bức ảnh tuyệt đẹp về sóng biển
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Nhung-buc-anh-tuyet-dep-ve-song-bien.htm>*
– *Những ngã ba sông tuyệt đẹp trên thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Nhung-nga-ba-song-tuyet-dep-tren-the-gioi.htm>*
– *Loy Krathong – Lễ hội hoa đăng lãng mạn nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/Le-hoi-hoa-dang-lang-mang-nhat-the-gioi.htm>*
– *7 loài hoa khiến mọi người phải kinh ngạc
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/06/7-loai-hoa-khien-moi-nguoi-phai-kinh-ngac.htm>*
– *Những khoảnh khắc tuyệt đẹp của Việt Nam trên báo Nga
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/05/Nhung-khoanh-khac-dep-cua-VietNam.htm>*
– *Độc đáo những cuốn sách… điêu khắc
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/05/Sach-dieu-khac.htm>*
– *Kiệt tác… từ muối
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/04/Kiet-tac-tu-muoi.htm>*
– *Thăm hoa viên tuyệt đẹp ở Nhật Bản
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/04/Tham-hoa-vien-tuyet-dep-o-Nhat-Ban.htm>*
– *Thành phố Dubai chìm đắm trong sương mù
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/04/Thanh-pho-Dubai-chim-dam-trong-suong-mu.htm>*
– *Lung linh thế giới cổ tích của loài kiến
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/The-gioi-loai-kien.htm>*
– *Công trình ấn tượng từ 6 triệu que diêm
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/Cong-trinh-tu-6-trieu-que-diem.htm>*
– *Tranh đẹp được vẽ bằng… lửa và bồ hóng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/Tranh-ve-bang-lua-va-bo-hong.htm>*
– *Tuyệt đẹp với những quán bar ‘trên trời’
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/Tuyet-dep-quan-bar-tren-troi.htm>*
– *Sắc màu, hình dạng của âm thanh
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/Sac-mau-hinh-dang-cua-am-thanh.htm>*
– *Tượng người làm từ… dây xích
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/03/Tuong-nguoi-lam-tu-day-xich.htm>*
– *10 hình ảnh kinh điển trên trái đất
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/10-hinh-anh-kinh-dien-tren-trai-dat.htm>*
– *Mười ngôi nhà tuyệt vời nhất dưới lòng đất
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/10-ngoi-nha-tuyet-voi-duoi-long-dat.htm>*
– *Cụ ông 72 tuổi trở thành “vua lùn” mới của thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/Cu-ong-72-tuoi-vua-lun.htm>*
– *Vẻ đẹp ngất ngây của trời đông
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/Ve-dep-cua-troi-dong.htm>*
– *Vị ngọt tình yêu qua những hình dáng lạ
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/Vi-ngot-tinh-yeu.htm>*
– *Sự kì diệu của… nước
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/Su-ki-dieu-cua-nuoc.htm>*
– *Năm thành phố lãng mạn nhất hành tinh
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/02/Nam-thanh-pho-lang-man.htm>*
– *Ngao du thiên hạ thưởng ngoạn hoa
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Thuong-ngoan-hoa.htm>*
– *Dubai quyến rũ nhìn từ trên cao
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Dubai-quyen-ru.htm>*
– *Chiêm ngưỡng kiệt tác “đỉnh của đỉnh” làm từ 10.000 nút chai
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Kiet-tac-tu-nut-chai.htm>*
– *Ngắm hoa đào trong đêm
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Ngam-hoa-dao-trong-dem.htm>*
– *Những chú cá vàng “rởm”… sống động y như thật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Nhung-chu-ca-vang-song-dong.htm>*
– *Phong cảnh đẹp mê hồn từ sách cũ
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Phong-canh-dep-tu-sach-cu.htm>*

 

*Ảnh đẹp National Geographic 2011
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Anh-dep-National-Geographic-2011.htm>*
– *Lung linh thế giới côn trùng
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Lung-linh-the-gioi-con-trung.htm>*
– *Những bậc thầy về ngụy trang
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Nhung-bac-thay-ve-nguy-trang.htm>*
– *10 công viên đô thị đẹp nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/10-cong-vien-do-thi-dep-nhat-the-gioi.htm>*
– *Kiệt tác từ những cuốn sách
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Kiet-tac-tu-nhung-cuon-sach.htm>*
– *Ngỡ ngàng tranh vẽ chì đẹp như ảnh chụp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2012/01/Tranh-ve-chi-nhu-that.htm>*
– *8 khu rừng nổi tuyệt đẹp trên mặt nước
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/11/_News/8-khu-rung-tuyet-dep.htm>*
– *Kiệt tác đẹp đến khó tin từ tăm
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/11/_News/Kiet-tac-tu-tam.htm>*
– *Nghệ thuật “điêu khắc” trên thức ăn
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/11/_News/Nghe-thuat-dieu-khac-tren-thuc-an.htm>*
– *Nghệ thuật xếp giấy đẹp đến từng chi tiết
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/11/_News/Nghe-thuat-xep-giay.htm>*
– *Tranh phong cảnh đẹp lung linh từ… thức ăn
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/11/_News/Phong-canh-tu-thuc-an.htm>*
– *10 điểm du lịch xa xỉ
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/10-diem-du-lich-xa-xi.htm>*
– *Dòng sông ngũ sắc đẹp nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Dong-song-ngu-sac-dep-nhat-the-gioi.htm>*
– *Những thắng cảnh bí ẩn nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Nhung-thang-canh-bi-an.htm>*
– *Sông Hồng lọt top thắng cảnh đẹp nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Thang-canh-dep.htm>*
– *Nữ nghệ sĩ thêu tranh bằng… tóc
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Nu-nghe-si-theu-tranh-bang-toc.htm>*
– *Quán cà phê…thư viện đảo ngược
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Quan-ca-phe-thu-vien-dao-nguoc.htm>*
– *Tác phẩm nghệ thuật từ móc áo
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Tac-pham-nghe-thuat-tu-moc-ao.htm>*
– *300 học sinh “báo hiếu tập thể”
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/300-hoc-sinh-bao-hieu.htm>*
– *Lung linh cảnh đêm Singapore
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Lung-linh-canh-dem-Singapore.htm>*
– *Nghĩa địa dành cho… thức ăn
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Nghia-dia-danh-cho-thuc-an.htm>*
– *Chiêm ngưỡng những chiếc đèn độc đáo
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Nhung-chiec-den-doc-dao.htm>*
– *Sắc xanh tuyệt đẹp của loài tắc kè hoa
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/10/Sac-xanh-tuyet-dep-cua-tac-ke-hoa.htm>*
– *Những kiệt tác origami… cực kỳ bé
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Nhung-kiet-tac-origami.htm>*
– *Món ăn “kinh dị” ở Campuchia
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Mon-an-kinh-di.htm>*
– *Bất ngờ với thế giới… tượng cát
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Bat-ngo-voi-the-gioi-tuong-cat.htm>*
– *Câu chuyện mẹ hy sinh cứu con
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Cau-chuyen-me-hy-sinh-cuu-con.htm>*
– *Ngắm cung đàn thu xứ Mù Cang Chải
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Ngam-cung-dan-thu-xu-Mu-Cang-Chai.htm>*
– *Người giả giống y như thật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Nguoi-gia-giong-y-nhu-that.htm>*
– *Rực rỡ sắc màu đại dương
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Ruc-ro-sac-mau-dai-duong.htm>*
– *Bức tường tràn đầy… sức sống
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Buc-tuong-tran-day-suc-song.htm>*
– *Con đường dốc nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Con-duong-doc-nhat-the-gioi.htm>*
– *Hoa mắt với hoạt hình… “đánh lừa thị giác”
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Hoa-mat-voi-hoat-hinh.htm>*
– *Ôi, những bể cá lung linh sắc màu!
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Nhung-be-ca-lung-linh-sac-mau.htm>*
– *10 đài phun nước độc đáo
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/10-dai-phun-nuoc-doc-dao.htm>*
– *Tranh vẽ chì như thật
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Tranh-ve-chi-nhu-that.htm>*
– *Độc đáo với nghệ thuật từ vỏ gọt bút chì
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Nghe-thuat-tu-vo-got-but-chi.htm>*
– *Những tác phẩm điêu khắc làm từ rau quả
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Nhung-tac-pham-dieu-khac-lam-tu-rau.htm>*
– *10 khách sạn lạ nhất hành tinh
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/10-khach-san-la-nhat-hanh-tinh.htm>*
– *Những bức chụp cận cảnh động vật đẹp tuyệt vời
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/Can-canh-dong-vat-dep.htm>*
– *Thế giới tuyệt đẹp trong những chiếc lọ tý hon
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/09/The-gioi-tuyet-dep.htm>*
– *Điểm danh 20 loại quả kỳ quặc nhất thế giới
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/20-loai-qua-ky-quac.htm>*
– *Những bức ảnh khiến trái đất giống… hành tinh khác
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Nhung-buc-anh-khien-trai-dat.htm>*
– *Những thành phố màu mè nhất trái đất
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Nhung-thanh-pho-mau-me-nhat-trai-dat.htm>*
– *Vũ điệu của… cà phê
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Vu-dieu-cua-caphe.htm>*
– *Những tác phẩm của nghệ thuật điêu khắc giấy 3D cực đẹp
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Nhung-tac-pham-Nghe-Thuat.htm>*
– *Kỳ quan tuyệt vời của tạo hóa
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Ky-quan-tuyet-voi-cua-tao-hoa.htm>*
– *Những suối nước nóng ‘độc nhất vô nhị’
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Nhung-suoi-nuoc-nong-doc-nhat-vo-nhi.htm>*
– *‘Vương quốc’… hoa
<http://tinmung.net/CuocSongMuonMau/2011/08/Vuong-quoc-hoa.htm>*

Đàm Trung Phán

MUSIC – INCREDIBLE MUSIC COLLECTION – ONLINE

music- text- rMMBRyk

 

Nhớ mở speakers…

Kính mời Quý Vị vào nghe nhạc trực tuyến (online) bằng cách bấm nút vào tên các ca sĩ trong các “Links” dưới đây. Sau đó chọn bài hát nào mà QV muốn nghe .

 

 

ELVIS PRESLEY

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Elvis+Presley&artistid=16241

ROY ORBISON

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Roy+Orbison&artistid=12664

BEATLES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Beatles&artistid=16282

ABBA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=ABBA&artistid=16240

BEE GEES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bee+Gees&artistid=16294

MICHAEL  JACKSON

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Michael+Jackson&artistid=10179

JOHN LENNON

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=John+Lennon&artistid=7800

CELINE DION

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Celine+Dion&artistid=3018

FRANK SINATRA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Frank+Sinatra&artistid=5814

CREDENCE CLEAR WATER REVIVAL

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Creedence+Clearwater+Revival&artistid=3646

JULIO IGLESIAS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Julio+Iglesias&artistid=8085

QUEEN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Queen&artistid=12007

NEIL DIAMOND

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Neil+Diamond&artistid=10788

PAUL MCARTNEY

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Paul+McCartney&artistid=11496

ROLLING STONE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Rolling+Stones&artistid=16288

PINK FLOYD

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Pink+Floyd&artistid=11728

BRUCE SPRINGSTEEN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bruce+Springsteen&artistid=2595

ELTON  JOHN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Elton+John&artistid=5152

U2

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=U2&artistid=14809

CLIFF RICHARD

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Cliff+Richard&artistid=3382

TINA TURNER

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Tina+Turner&artistid=14430

BOB MARLEY

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bob+Marley&artistid=2283

ANDREA BOCELLI

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Andrea+Bocelli&artistid=924

DIRE STRAITS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Dire+Straits&artistid=4499

BARBARA STREISAND

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Barbra+Streisand&artistid=16242

EAGLES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Eagles&artistid=4928

MADONNA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Madonna&artistid=9595

SIMON – GARFUNKEL

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Simon+%2526+Garfunkel&artistid=16284

AC & DC

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=AC/DC&artistid=418

BOB  DYLAN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bob+Dylan&artistid=16264

DEAN  MARTIN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Dean+Martin&artistid=4173

ANDRE  HAZES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Andr%25E9+Hazes&artistid=919

TOM  JONES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Tom+Jones&artistid=14483

ERIC  CLAPTON

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Eric+Clapton&artistid=5264

JOHN  DENVER

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=John+Denver&artistid=7777

EROS  RAMAZZOTTI

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Eros+Ramazzotti&artistid=5281

DEEP  PURPLE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Deep+Purple&artistid=4229

LED ZEPPELIN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Led+Zeppelin&artistid=8908

ROD  STEWART

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Rod+Stewart&artistid=12546

STATUS  QUO

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Status+Quo&artistid=13748

LOUIS ARMSTRONG

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Louis+Armstrong&artistid=9372

FLEETWOOD MAC

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Fleetwood+Mac&artistid=5660

BRYAN ADAMS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bryan+Adams&artistid=2603

JIMMY  HENDRIX

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Jimi+Hendrix&artistid=7599

BARRY WHITE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Barry+White&artistid=1657

NAT KING COLE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Nat+King+Cole&artistid=10726

SANTANA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Santana&artistid=12883

MICHAEL BUBBLE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Michael+Buble&artistid=10165

GYPSY KING

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Gipsy+Kings&artistid=6209

DAVID BOWIE

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=David+Bowie&artistid=4046

ADRIANO CELENTANO

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Adriano+Celentano&artistid=504

CHARLES  AZNAVOUR

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Charles+Aznavour&artistid=3084

METALLICA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Metallica&artistid=10141

SHAKIRA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Shakira&artistid=13107

BEACH  BOY

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Beach+Boys&artistid=16243

CAT  STEVENS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Cat+Stevens&artistid=2961

BON  JOVI

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Bon+Jovi&artistid=2355

UB40

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=UB40&artistid=14812

JOE COCKER

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Joe+Cocker&artistid=7707

WHITNEY HOUSTON

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Whitney+Houston&artistid=15266

PHIL COLLINS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Phil+Collins&artistid=11676

ENRIQUE IGLESIAS

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Enrique+Iglesias&artistid=5230

RICKY MARTIN

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Ricky+Martin&artistid=12407

RAY CHARLES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Ray+Charles&artistid=12180

K3

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=K3&artistid=8156

ZZ TOP

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=ZZ+Top&artistid=15598

RINGO STARR

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Ringo+Starr&artistid=12432

STEVIE WONDER

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Stevie+Wonder&artistid=13826

BLCK  SABBATH

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Black+Sabbath&artistid=2124

NEIL YOUNG

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Neil+Young&artistid=10792

CHUCK BERRY

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Chuck+Berry&artistid=3287

BILLY JOEL

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Billy+Joel&artistid=2040

LAURA PAUSINI

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Laura+Pausini&artistid=8862

MONKEES

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Monkees&artistid=10422

NIRVANA

http://www.songs-tube.net/video.php?artist=Nirvana&artistid=10957

GS TS TRẦN QUANG HẢI – BẠCH BẠCH YẾN NÓI CHUYỆN VỀ ÂM NHẠC VIỆT NAM VÀ BIỂU DIỄN ĐÀN MÔI, ĐÀN MUỖNG TẠI TRUNG TÂM VĂN HÓA PHÁP VÂN – THÀNH PHỐ MISSISSAUGA , CANADA – JUNE 12, 2016.

TQ HAI - DSC00231

Đàm Trung Phán

Đầu thập niên 1990, các anh chị em chúng tôi trong Hiệp Hội Chuyên Gia Việt Nam vùng Ontario, Hội Phụ Huynh Học Sinh Việt Nam Toronto … đã đứng ra tổ chức một đêm văn nghệ để cặp danh tài Trần Quang Hải- Bạch Yến trình bầy một số bài hát dân gian Việt Nam và đặc biệt GS Trần Quang Hải đã trình diễn một số nhạc cụ trông rất đơn giản, không tốn kém nhưng lại là những nhạc cụ rất linh động.

Đêm hôm đó,  vì phải lo công việc nên ngừơi viết bài này không có cơ hội để đứng xem hết chương trình, thấy tiếc hùi hụi. Tuy chúng tôi có thu hình nhưng hồi đó dụng cụ thu hình không được rõ nét như bây giờ.

 

May mắn thay, năm 2013, nhân dịp anh Trần Quang Hải ghé thăm Toronto, nhóm “già đầu” chúng tôi đã có dịp gặp lại anh Trần Quang Hải tại nhà AC Nghiêm Phú Phúc. Sau bữa ăn ngon đầy tiếng cười đùa “ngộ cố tri”, anh Hải hứng chí mang “đồ nghề” ra biểu diễn và bác phó nhòm nhà ta bèn đứng yên một chỗ để mà thu hình cho bằng được. Sau khi thu hình, cắt xén, ghép hinh, chúng tôi đã đưa lên mạng buổi trình diễn “bỏ túi” hôm đó:

https://damtrungphan.wordpress.com/2013/09/29/tran-quang-hai-voi-hat-hai-giong-dan-moi-go-muong/

Ngày 12 tháng 6, 2016, thợ quay phim Đàm Phán lại có cái may gặp lại AC Trân Quang Hải – Bạch Yến tại Trung Tâm Văn Hóa Pháp Vân để chụp hình và quay video dùm cho Hội Phụ Nữ Việt Nam Toronto và Hội Người Việt Toronto, đồng tổ chức buổi nói chuyện về âm nhạc Việt Nam ngày hôm đó .

Xin mời Quý Vị vào xem hình ảnh và Video trong 2 links dưới đây:
https://plus.google.com/photos/110033572606660377857/albums/6296646357287220001

(Hình ảnh trong Google Plus)

https://www.youtube.com/watch?v=ruBbD7t-tRc

(Video trong Youtube)

Nghệ Sĩ Bạch Yến và chuyến uỷ lạo bệnh nhân tâm thần tại Toronto

Theo lời Giáo Sư TQ Hải, hai ông bà đã trình diển dân ca Việt Nam cũng như các dụng cụ âm nhạc cổ truyền Việt Nam trong rất nhiều năm qua với mục đích truyền bá âm nhạc Việt Nam tới thế hệ những người Tây Phương đầu tiên để rồi từ đó, họ sẽ tiếp tục truyền bá cho những thế hệ Tây Phương mai sau.

Văng vẳng bên tai, tôi còn nghe thấy âm hưởng của nghệ nhân, học giả tài ba Trần Quang Hải: “Nhạc Việt còn, nước ta còn”. Mong lắm thay!

 

Đàm Trung Phán

GS Công Chánh hồi hưu.

Mississauga

June, 2016

THI TÀI KINH BẮC*

Tiến Sĩ Đàm Trung Pháp                                                                                                     

Professor of Linguistics Emeritus                                                                                                               

Texas Woman’s University

 

Bút giả rất hân hạnh được chia xẻ cùng quý độc giả về thi tài chữ Hán của một số khoa bảng thuở xa xưa người Kinh Bắc (Bắc Ninh ngày nay). Trong di cảo Việt Hán Cựu Văn Trích Dịch, thân phụ chúng tôi, Cụ Đàm Duy Tạo, đã tóm lược tiểu sử của họ và diễn dịch sang thơ Việt một bài thơ chữ Hán tiêu biểu cho từng vị. Trong di cảo, các bài thơ chữ Hán được cụ viết tay rất chân phương, và trước khi dịch sang thơ Việt cụ cắt nghĩa từng câu rõ ràng, với cước chú cho những từ ngữ hay điển tích đặc biệt. Xin mời quý độc giả thưởng lãm các đoạn dưới đây được trích dẫn và nhuận sắc cho dễ đọc từ di cảo ấy.

 

Ông Chu Xa người huyện Yên Phong, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Ông đỗ khoa Ngự Thí năm Quý Sửu (1433) đời Thuận Thiên, làm quan đến chức Ngự Sử, được cử đi sứ sang Tàu. Ông là tác giả bài thơ Chu trung vãn vọng (Đi thuyền ngắm cảnh buổi chiều) đẹp như một bức tranh sơn thủy dưới đây:

Cực mục tà dương tế

 Tàn hà mạt vãn không                                                                                    

Nhân qui sơn ổ ngoại    

Chu phiếm ngọc hồ trung  

Thủy diện song phi điểu

 Giang tâm nhất điếu ông  

Hứng quan do vị dĩ    

Vi nguyệt quải tân cung

Diễn dịch:  

Chiều hôm nhìn thẳm trời tây

Giáng tàn ửng đỏ vệt mây ngang trời

Người về khỏi xóm núi đồi

Giữa trong bầu ngọc thuyền bơi rập rờn

Đôi chim mặt nước chờn vờn

Một ông ngư phủ buông cần giữa sông

Còn đương cao hứng mải trông

Trăng non đâu đã treo cung bên trời

 

Ông Phù Thúc Hoành người làng Phù Xá, huyện Kim Hoa, phủ Thiên Phúc, tỉnh Bắc Ninh (làng này sau thuộc huyện Kim Anh, tỉnh Phúc Yên). Ông làm Giáo Thụ dạy Kinh Dịch ở Quốc Tử Giám hồi Hồng Đức, sau thăng chức Hàn Lâm Học Sĩ. Vợ ông là Bà Ngô Chi Lan hay chữ, tài thơ được vua Lê Thánh Tông ban chức Nữ Học Sĩ và bổ vào dạy học ở trong cung. Ông là tác giả bài thơ Dã hành thi (Cuộc đi rong đồng) đầy màu sắc và âm thanh dưới đây:

Vũ quá vân sơn bích  

Lâm u khê thủy thanh

 Đoạn kiều hành khách thiểu          

 Viễn cận dã kê thanh

Diễn dịch:        

Mưa tạnh núi mây biếc

Rừng um nước suối trong

Gẫy cầu hành khách ít

Tiếng ếch kêu vang đồng

 

Ngô Chi Lan người làng Phù Lỗ lấy chồng ở làng Phù Xá (như đã nói ở đoạn trên). Vua Lê Thánh Tông khen thơ bà lời hay ý rộng, và mỗi khi phụng mệnh làm bài thơ văn nào, bà làm xong ngay. Khi vua mất rồi, bà nói: “Tôi tài vụn vặt, may được gặp đức Tiên Hoàng, nghĩa tuy là vua-tôi, nhưng tình thật là cha-con” rồi bà vừa khóc vừa đọc bài thơ viếng vua dưới đây:

Tam thập dư niên củng tử thần                        

Cửu châu tứ hải úc đồng nhân                                                                            

Đông tây thác địa dư đồ đại                                                                               

Hoàng đế khôi thiên sự nghiệp tân                                                                        

Vân ủng chân du vô xứ mịch                                                                                 

Hoa thôi thượng uyển vị thùy xuân                                                                        

Dạ lai do tác quân thiều mộng                                                                                  

Trướng vọng Kiều Sơn thức lệ cân

Diễn dịch

Ba kỷ ung dung vị thánh quân

Chín châu nhuần thấm một lòng nhân

Cõi bờ mở đất to công vũ

Hoàng đế ngang trời sáng đức văn

Mây rước xe loan mờ mịt bóng

Hoa đầy vườn thượng ngẩn ngơ xuân

Đêm mơ tiếng nhạc quân thiều nổi

Ngày ngó Non Kiều lệ đẫm khăn

 

Ông Trần Khản người huyện Quế Dương, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh có bút hiệu là Vô Muộn Tẩu (Ông lão không buồn bực).  Ông làm quan ở Viện Chính Sự rồi về hưu sớm vì ông tin vào “tứ hưu” tức là bốn lúc nên nghỉ: (1) Cơm hẩm trà lạt, đủ no rồi, nên nghỉ. (2) Áo vá ngăn rét, đủ ấm rồi, nên nghỉ. (3) Mười điều được ba bốn điều vừa lòng, thế là quá rồi, nên nghỉ. (4) Không tham lam, chẳng ghen tị, tuổi già rồi, nên nghỉ. Đó cũng là những điều ông gửi gấm trong bài thơ dưới đây:

Công danh đọa tắng mạc hồi đầu                                                                           

Phú quý phù vân để dụng cầu                                                                                

Bất đố bất tham tùy phận sự                                                                                    

Tứ hưu chi ngoại cánh hưu hưu

Diễn dịch:     

Công danh chõ vỡ tiếc nhìn chi

Phú quý mây trôi hám nỗi gì

Yên phận không tham, không tỵ nạnh

Ngoài vòng bốn nghỉ, nghỉ ngơi đi

 

Ông Đàm Văn Lễ người xã Lãm Sơn, huyện Quế Dương, tỉnh Bắc Ninh, nổi tiếng thần đồng. Năm Kỷ Sửu (1469) đời Quang Thuận ông mới 17 tuổi mà đã thi đậu tiến sĩ. Là người chính trực, ông làm quan đến chức Thượng Thư Bộ Lễ. Khi vua Hiến Tông mất năm 1503, ông theo di chiếu lập vua Túc Tông. Khi vua Uy Mục lên ngôi năm 1505 thì giận ông đã không lập mình trước đây, giáng ông xuống làm Thừa Chính Xứ ở Quảng Nam, rồi sai người đuổi theo hạ sát ông. (Bài thơ vịnh Xuân Cung (nơi Thái-tử cư ngụ) của ông dưới đây làm nổi bật vẻ thanh nhã cao sang của một nơi lý tưởng để tu luyện tính tình cho người đạo đức thanh tao:

Đạo các phong thanh nhật chuyển trì                                                                                    

Giai tiền tĩnh khán liễu âm di                                                                                

Nhất trương cầm ngoại vô tha ngoạn                                                                      

Sổ quyển thân sao ngự chế thi

Diễn dịch:   

Gác đền mát mẻ tháng ngày dài

Lặng ngắm thềm hiên bóng liễu dời

Ngoài chiếc đàn cầm đồ thưởng ngoạn

Tay sao mấy quyển ngự thi thôi

 

Ông Phạm Khiêm Bính người làng Lãm Sơn, huyện Quế Dương, tỉnh Bắc Ninh. Ông đậu tiến sĩ khoa Nhâm Tuất (1502), làm quan đến chức Thượng Thư Bộ Hộ kiêm chức Đô Ngự Sử. Họ Mạc giáng ông xuống làm Hưu Thị Lang. Bài thơ dưới đây của ông cho người đọc thấy tâm sự của ông thật là uất hận vì nỗi sinh không gặp thời, bị lũ tiểu nhân làm hại, uổng cả tài ba, đạo học, nhưng vẫn yên vui số phận, một niềm ngay thẳng, cốt sao không xấu hổ với tiền nhân:

Ngũ bách dư niên nhất khí tài                                                                                

Thử tao bần bệnh tối kham ai                                                                               

Tiền tài bất ước niên niên khứ                                                                                

Ky sát đa tình cố cố lai                                                                                          

Đắc táng quan thiên vô quý hối                                                                             

Cát hung hữu mạnh tự an bài                                                                                

Giao du tương kiến kim tri kỷ                                                                            

Thanh nhãn tầm hương vị tổ khai

Diễn dịch

Năm trăm năm lẻ mớ tài thừa

Nghèo ốm phen này cảnh ngán chưa

Không ước bạc tiền đi mãi mãi

Có tình chấy rận bám khư khư

Hơn thua trời cả lòng hê hả

Lành dữ ta đành số đẩy đưa

Bè bạn thấy nhau người biết mấy

Về quê khỏi thẹn tổ tiên xưa

 

Ông Giáp Hải người làng Sính Kế, huyện Phượng Nhãn, tỉnh Bắc Ninh (sau thuộc về Bắc Giang). Khoa Mậu Tuất (1538) đời Đại Chính nhà Mạc ông đậu Trạng Nguyên nên thường được gọi là Giáp Trạng Nguyên.  Lúc Mao Bá Ôn phụng mệnh vua nhà Minh sang đánh họ Mạc có đưa bài thơ mang tựa đề Bình Thi (Vịnh Bèo) sang bắt ta họa lại. Vua Mạc bèn sai các danh sĩ ta mỗi người họa một bài để lựa chọn, và bài của Giáp Trạng Nguyên được gửi sang triều đình nhà Minh. Các quan Tàu đều phải chịu là hay, rồi mượn cớ nước ta có nhân tài mà lui quân! Dưới đây là bài xướng (đầy khinh bạc) của Mao Bá Ôn và bài họa (đầy hào khí) của Giáp Trạng Nguyên cũng như các phần diễn dịch đi kèm:

Xướng

Tùy điền trục thủy mạo ương châm                                                                      

Đáo để khan lai thực bất thâm                                                                           

Không hữu căn miêu không hữu diệp                                                                      

Cảm sinh chi tiết cảm sinh tâm                                                                              

Bất tri tu xứ ninh tri tán                                                                                           

Vị thức phù thời khởi thức trầm                                                                            

Đại để Hán Đường phong khí ác                                                                            

Tảo quy hồ hải tiện nan tầm

Diễn dịch:      

Theo bùn theo nước nẩy mầm

Xem ra rễ bám mặt lầm chẳng sâu

Gốc cùng lá có gì đâu

Dám sinh ngành đốt ra chiều gớm ghê

Tụ không nói, tán khác gì

Chưa hay khi nổi, biết chi lúc chìm

Hán Đường nổi gió chẳng êm

Quét về hồ bể hết tìm tăm hơi

Họa

Cẩm lân mật vật bất dung châm                                                                              

Đế diệp liên căn khởi kế thâm                                                                               

Thường dữ bạch vân tranh thủy diện                                                                      

Khẳng giao hồng nhật há ba tâm                                                                            

Thiên tằng lãng đả xuyên nan phá                                                                               

Vạn trận phong xuy cổn bất trầm                                                                            

Đa thiểu ngư long tàng dá lý                                                                                 

Thái công vô kế hạ câu tầm

Diễn dịch:      

Vẩy thêu mau chẳng lọt kim

Rễ liền gốc lá ngoài niềm sâu nông

Cùng mây tranh mặt nước trong

Vầng hồng đâu để xuống lòng ba lan

Sóng cồn muôn lớp không tan

Bão tung gió lật muôn cơn không chìm

Trong nhiều rồng cá im lìm

Cần câu ông Lã khôn tìm nơi buông

 

*Tài liệu trích dẫn và nhuận sắc từ di cảo                                                                                   

Việt Hán Cựu Văn Trích Dịch                                                                                      

của Cụ Đàm Duy Tạo (1896-1988)

VŨ VÔ KIỀM TỎA NĂNG LƯU KHÁCH *

 

Tiến sĩ Đàm Trung Pháp

Professor of Linguistics Emeritus                                                                               Texas Woman’s University

 

Để đánh dấu thời điểm bước qua tuổi “cổ lai hy” cách đây ít lâu, tôi ngồi đọc lại cuốn Gia Phả Họ Đàm, Hương Mặc, Bắc Ninh với lòng kính cẩn. Cuốn sách  hoàn tất năm 1953 này là kết quả một nỗ lực làm việc nghiêm túc xuyên qua nhiều thế hệ, cho tôi thấy người xưa thiết tha gắn bó với dòng họ và quê quán của mình biết bao nhiêu! Khởi thủy là cuốn Đàm Thị Gia Kê do cụ Quốc sư Đàm Công Hiệu soạn năm 1718 bằng chữ nho, khi cụ làm thượng thư bộ lễ thời Vĩnh Thịnh triều Lê. Gần hai thế kỷ sau, cụ nghè Đàm Liêm mới bổ khuyết và cập nhật cuốn gia phả ấy vào năm 1909, khi cụ làm đốc học tỉnh Thanh Hóa. Năm 1939, để giúp những người không đọc được chữ nho, thứ nam cụ nghè Liêm là ông tuần phủ Đàm Duy Huyên đã dịch cuốn sách sang chữ quốc ngữ. Năm 1953, ông thân sinh của tôi là Đàm Duy Tạo (em thúc bá của ông tuần Huyên) bổ khuyết và san nhuận bản văn. Sau cùng, vào năm 1955, người anh thúc bá Đàm Trung Mộc của tôi đã cho đánh máy cuốn gia phả này để phân phối cho các gia đình trong họ đã di cư vào Nam sau hiệp định Genève 1954.

Tôi hân hạnh được đóng góp đôi chút vào nội dung Đặc San Xuân Nhâm Thìn 2012 của Hội Đồng Hương Bắc Ninh Nam California bằng cách thuật lại cuộc đời của một vị thủy tổ của tôi, trong đó có câu chuyện cụ kén rể trong đám môn sinh của cụ tại đất Bắc Ninh, dựa vào cuốn gia phả họ Đàm nêu trên.

Cụ Đàm Thận Huy (1463-1526) là người thông minh, khí khái, làm thơ phú rất tài, ý cao lời đẹp. Vua Lê Thánh Tông đã phải khen cụ, một vì sao sáng trong Tao Đàn Nhị Thập Bát Tú, là “thiên hạ đệ nhất danh thi nhân.”  Cụ đỗ hương cống năm 1486 và tiến sĩ năm 1490. Sau khi làm thượng thư nhiều bộ, năm 1518 cụ được thăng thiếu bảo và mời  giảng sách dạy vua học.

Năm 1522, Mạc Đăng Dung tiếm bức, Vua Chiêu Tông trốn ra Mộng Sơn thuộc tỉnh Sơn Tây để cầu quân cần vương. Cụ Đàm Thận Huy, bấy giờ đã trí sĩ, nhận được huyết chiêu của vua bèn cùng một số người thân tín mộ được hơn sáu ngàn quân dựng cờ khởi nghĩa đánh Mạc. Lúc mới, cụ thắng mấy trận nhỏ. Ít lâu sau, Đăng Dung tiến đại binh, chia làm 6 toán, thay phiên đánh dồn dập luôn mấy ngày. Quân cụ tan vỡ cả, phải lui lên thủ hiểm ở Thọ Thành thuộc tỉnh Bắc Giang. Cuối cùng, cụ từ tạ các bạn nghĩa, giải tán quân sĩ, và viết thư tuyệt mệnh gửi cho con, cháu. Ngày mồng ba tháng tám năm bính tuất (1526), cụ ngoảnh mặt về hướng Lam Sơn khóc lễ rồi uống thuốc độc tự tử, thọ 64 tuổi. Năm sau, Đăng Dung mới cướp hẳn ngôi vua Lê. Vì cảm phục cụ là người trung nghĩa, Đăng Dung cho rước hài cốt về chôn ở quê cụ là làng Hương Mặc, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, và ban sắc phong tước hầu cho cụ. Nhưng sắc phong ấy khi rước về gần đến làng Hương Mặc thì bỗng bùng lửa cháy mất; mọi người kinh hãi, cho là hồn cụ thiêng không thèm nhận sắc phong của nhà Mạc. Năm 1666, Vua Lê Huyền Tông phong cụ là Tiết Nghĩa Đại Vương và lập đền thờ tại làng. Từ đó cụ được gọi là “Cụ Tiết.”

Cụ bà họ Nghiêm, người làng Quan Độ, cách làng Hương Mặc khoảng một cây số. Cụ là em gái của tiến sĩ Nghiêm Ích Khiêm, đồng khoa với cụ Đàm Thận Huy. Khi vinh quy, cụ Khiêm bảo cụ Huy rằng “Ông chưa có vợ, mà cô em tôi hiền lành lắm; ông bằng lòng lấy thì tôi xin gả.” Cụ Huy cười nói “Xin vâng,” thế là cưới ngay. Khi cụ ông khởi nghĩa đánh Mạc, cụ bà cũng đi theo.

Hai cụ được bốn ông con trai và bốn bà con gái. Bà con gái lớn tên là Thúy, lấy ông bảng nhãn Nguyễn Chiêu Huấn, học trò cụ Tiết. Ông Huấn người huyện Yên Phong, làm quan đến chức trung thư. Lúc trước cụ Tiết bà muốn gả bà Thúy cho ông Nguyễn Giản Thanh diện mạo khôi ngô và cũng là cư dân Hương Mặc, nhưng chuyện đó không thành, như giai thoại dưới đây giải thích:

Một hôm, buổi giảng sách đã xong, trời mưa học trò không về được. Cụ Tiết bèn ra câu sau này cho các học trò đối:

Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách                                                                        (Mưa không có then khóa mà giữ được khách ở lại)

Ông Thanh ứng khẩu đối rằng:

Sắc bất ba đào dị nịch nhân                                                                                 (Sắc đẹp chẳng có sóng cồn nhưng dễ đắm đuối người)

Ông Huấn thì đối rằng:

Nguyệt tự loan cung bất xạ nhân  

(Mặt trăng giống như cung dương lên mà chẳng bắn ai)

Cụ Tiết cho câu của ông Thanh là hay hơn, nhưng ghét có ý lẳng lơ lãng mạn. Vì cụ thích câu của ông Huấn có ý trung hậu, cụ mới gả bà Thúy cho ông học trò hiền lành này. Đến khoa thi, ông Thanh đỗ trạng nguyên, ăn khao hơn một tháng trời. Thấy cụ Tiết bà hối tiếc mãi, cụ ông bảo rằng “Anh này đỗ trạng nguyên thì anh kia rồi cũng phải đỗ bảng nhãn. Tuy kém hơn, nhưng bụng nó trung hậu, con cháu chắc sẽ khá hơn nhiều.” Sau khoa thi kế tiếp, lúc cụ Tiết đang tắm ngoài ao thì nghe tin con rể Huấn vừa đỗ tiến sĩ. Cụ không kịp mặc quần áo, cứ thế chạy tồng ngồng về nhà để nói lớn với cụ bà rằng “Huấn nó cũng đỗ ông nghè rồi đấy!” Đến khi xướng danh, quả nhiên ông Huấn đỗ bảng nhãn, đúng như lời cụ đoán. Và cũng như lời cụ đoán, về sau con cháu ông bảng nhãn Nguyễn Chiêu Huấn hưng thịnh hơn con cháu ông trạng nguyên Nguyễn Giản Thanh nhiều.

*Đăng trong Đăc San Xuân Nhâm Thìn 2012                                                                                 của Hội Đồng Hương Bắc Ninh Nam California

Ngày Từ Phụ Nhớ Nghiêm Đường

Đàm Trung Pháp

Father’s Day 1996

 

Nếu còn sống, cha tôi năm nay (1996) vừa tròn 100 tuổi. Từ ngày cụ khuất núi 8 năm nay ở tuổi 92, tôi đã mất đi một nơi nương tựa tình cảm vô bờ. Khi cụ đã gần cửu tuần, sức khỏe sa sút, tôi xin cha tôi một đôi câu đối chữ Hán để treo trong phòng làm việc. Cụ vui vẻ tự mài mực Tầu, cắt hai miếng giấy đỏ dài, miệng lẩm nhẩm những lời sắp viết. Tay trái cầm kính “lúp” và tay phải cụ xoay xoay ngọn bút lông ưng ý nhất. Cụ viết chậm lắm và nét chữ đã run.

 

Qua phong thái một nhà nho nghiêm túc trọn đời, cụ giải thích tận tường ý nghĩa từng chữ, rồi ý nghĩa trọn vẹn cả hai vế câu đối, lấy từ một bài thơ của Trình Hiệu đời nhà Tống, cho tôi nghe. Ý nghĩa đôi câu đối là một lời khuyên nhủ, đặc biệt hơn tất cả biết bao nhiêu lời khuyên khác mà cụ đã dành cho tôi từ tấm bé cho đến lúc ấy tôi đang đi vào lứa tuổi “tri thiên mệnh”:

 

萬物静觀皆自得

Vạn vật tĩnh quan giai tự đắc

 

四時皆興與人同

Tứ thời giai hứng dữ nhân đồng

 

Câu trên có nghĩa “Hãy bình thản quan sát để mà thấy mọi vật đều tự đâu vào đó” và câu dưới có nghĩa “Khắp bốn mùa hãy tìm hứng thú mà giao hảo với đồng loại.” *

 

Đối với tôi, đôi câu đối chữ Hán đó là một lời khuyên thành khẩn nhất của một người cha già dành cho một người con trai mà cụ hết sức yêu thương. Đó cũng là triết lý cuộc đời của chính cụ, một con người can đảm, bình thản, đã chấp nhận cuộc đời mà mệnh trời đã định. Một người đã sinh bất phùng thời để không có cơ may trở thành ông nghè, ông cống. Một người đã hai lần góa vợ để hai lần gà trống nuôi con. Và khổ đau hơn nữa, một người đã phải bỏ mồ mả tổ tiên ngoài Bắc để vào Nam năm 60 tuổi và bỏ cả quê hương sang đất khách năm đã 80!

 

 

o o o o o o o

 

 

* Một vị quen biết ông cụ tôi ở Saigon và về sau trở thành văn hữu thân thiết của tôi tại Texas là Bác sĩ Lê Văn Lân. Ông đã dịch hai câu ấy thực hay và sát nghĩa như sau:

 

Lặng nhìn vạn vật an bài cả

Bốn mùa hứng khoái với nhân gian

APP.ClickBank Radio

iBook and Digital products.

Công phu Trà Đạo

Trà Đạo là một nghệ thuật đòi hỏi ít nhiều công phu

tranlucsaigon

Trăm năm trong cõi người ta...

Nhạc Nhẽo

Âm thanh.... trong ... Tịch mịch !!!

~~~~ Thơ Thẩn ~~~~

.....Chỗ Vơ Vẩn

Nguyễn Đàm Duy Trung's Blog

Trang Thơ Nguyễn Đàm Duy Trung

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 47 other followers

%d bloggers like this: